----- Reklama -----

Monitor 05/01/2004

W dramatycznym tempie rosnie liczba

Ame­rykanów, którzy pracujac nie sa w stanie sie utrzymac. Raport rzadowej instytucji progno­stycznej, Center on Budget and Policy Priorities, szacuje ich na okolo 43 miliony.

Inne dane federalne wykazuja, ze liczba Amerykanów zyjacych ponizej oficjalnej granicy ubóstwa wzrosla o 3.5 miliona w roku 2002 w porównaniu z 2000, osiagajac 34.6 milionów.

Z 31 milionów w roku 1999 do 35 mi­lionów w roku 2002 wzrosla liczba osób, które nie sa pewne kiedy beda mogly zjesc nastepny posilek.

Co srode kolejka chetnych po paczki zywnosciowe wydawane przez Polish American Association ustawia sie juz bladym switem. "Dla wielu ludzi przyjscie tutaj jest ostatecznoscia", komentuje Malgorzata Cieslak, dyrektor dzialu socjalnego organizacji. Przychodza po podstawowe artykuly zywnosciowe: kasze, ryz, puszki warzyw i miesa. Dziekuja ze lzami w oczach. Tygodniowo wydawanych jest okolo 160 paczek. Jeszcze w latach 1994-95 bylo ich o polowe mniej.

Odbiorców paczek nikt nie pyta o zatrudnienie, zarobki, wiek, ani o status imigracyjny, ale dane statystyczne Polish American Association bez­sprzecz­nie dowodza, ze zapotrzebowanie na pomoc zywnosciowa dla najubozszych mieszkanców powiatu Cook wzrasta od kilku lat. W obecnym roku fiskalnym bank zywnosci obsluzyl juz 579 osób, w roku poprzednim bylo ich 593, trzy lata temu - 468, a cztery lata temu - 271 osób. Systematycznie wzrasta takze udzial korzystajacych z zywnosci Polaków, których liczbe w roku 2000 - 2001 szacuje sie na 223, w roku nastepnym - 345, a w roku 2002 - 2003 - 397.

Pracujacy biedni - to nowa kategoria Amery­ka­nów, którzy pracujac nie moga zwiazac konca z koncem. Naleza do nich ci, którzy stracili prace i nie znalezli innej rekompensujacej utracone dochody, oraz ci, których odszkodowanie z tytulu utraconej pracy wygasa, a takze wszyscy, których nie stac nie tylko na oplacenie planu ubezpieczeniowego, ale na zakupy zywnosciowe. Pokonujac wstyd i uczucie upokorzenia ustawiaja sie w kolejce do oferowanych przez organizacje charytatywne banków zywnosci.

Tylko w ubieglym roku 23 miliony mieszkanców Stanów Zjednoczonych skorzystalo z pomocy zywnosciowej oferowanej przez róznorodne organizacje charytatywne, jak glosi raport America"s Second Harvest, organizacji swiadczacej pomoc zywieniowa z siedziba w Chicago. W ciagu trzech ostatnich lat trzykrotnie zwiekszyla sie liczba rodzin, które korzystaly z banków zywnosci, informuje lokalny oddzial Second Harvest w Ohio. Do popularnych obrazków w Ohio nalezy sznur samochodów czekajacy na przestrzeni pól mili na paczki cereal, ryzu, mleka w proszku, czy konserwy warzyw i owoców, ziemniaków w proszku, czy tez rzadkie rarytasy: konserwy miesne. Zwiekszony popyt na pomoc zywnosciowa jest konsekwencja kilku czynników: braku zatrudnienia, wygasniecia zapomógi dla bezrobotnych, rosnacych kosztów opieki medycznej i utrzymania domów, a przede wszystkim nieumiejetnosci znalezienia zatrudnienia, które zrekompensowaloby dochód i swiadczenia poprzedniego.

Kategoria pracujacych biednych nie jest jednak po prostu funkcja bezrobocia. Juz od dziewieciu lat systematycznie wzrasta grupa biednych, ale posiadajacych zatrudnienie Amerykanów, ujawnia Robert Forney, CEO America"s Second Harvest. Administratorzy banków zywnosci na terenach calego kraju zauwazaja podobny trend zwiekszonego popytu na pomoc zywnosciowa. Zarówno na terenach metropolii miejskich jak i na przedmiesciach, a takze w spolecznosciach wiejskich najszybciej rosnacym segmentem potrzebujacych pomocy staja sie pracujacy biedni. Spowolnienie ekonomiczne zdecydowanie pogorszylo sytuacje wielu osób, którzy nigdy nie oczekiwali, ze beda biedni.

Czego statystyki nie ujawnia

Kategoria pracujacych biednych umyka powszechnie publikowanym statystykom zatrudnienia. Jakkolwiek narodowa ekonomia wykazuje oznaki ozywienia, to jednak statystyki nie oddaja coraz mniejszej liczby pracodawców oferujacych swiadczenia zdrowotne i rosnacego zatrudnienia za minimalna place, $5,15 na godzine. Nie naleza do rzadkosci sytuacje, w których Amerykanie zmuszeni sa imac sie trzech albo wiekszej liczby zajec w niepelnym wymiarze godzin, by móc wyzywic rodzine.

Zanizona granica ubóstwa powoduje, ze federalne raporty zatrudnienia nie mówia calej prawdy. Dochód pracujacych biednych wynosi wiecej niz rzadowa kalkulacja biedy obliczona na $12,490 dla rodziny dwojga i $18,850 dla rodziny czworga. Technicznie wedlug rzadowych statystyk pracujacy biedni nie plasuja sie w przedziale ubóstwa, nie sa ujeci w miesiecznych zestawieniach dotyczacych bezrobocia, ale nie moga wywiazywac sie ze wszystkich naleznosci finansowych i przynajmniej dwa razy w tygodniu odwiedzaja bank zywnosci.

Stopien ubóstwa pracujacych Amerykanów poteguja rosnace koszty opieki medycznej, w rezultacie czego coraz wieksza liczba pracodawców rezygnuje ze sponsorowania ubezpieczenia medycznego. Udzial Amerykanów w wieku ponizej 65. roku zycia w sponsorowanych przez pracodawce planach ubezpieczeniowych spadl z 70 procent w roku 1999 do 68 procent w roku 2002, zgodnie z danymi zebranymi przez Urban Institute. Udzial pracowników o niskich dochodach jest jeszcze nizszy, w tym samym okresie spadl z 40 procent do 35 procent. Finansowe trudnosci pracujacych Amerykanów poglebily sie wraz ze stanowymi redukcjami finansowanego publicznie programu ubezpieczeniowego Medicaid. Dane federalne wykazuja, ze okolo 1.6 miliona pracowników o niskich dochodach utracilo ubezpieczenie z powodu stanowych ciec budzetowych.

W rezultacie lataja oni swoje prywatne dziury finansowe róznymi sposobami: ograniczajac posilki, pozyczajac od znajomych, przenoszac sie do rodziny, albo zmniejszajac dawki lekarstw. Wiekszosc ignoruje swoje zobowiazania platnicze, co jest przyczyna najwiekszej liczby przejecia domów przez banki w Ohio, stanie najbardziej dotknietym przez recesje, jak dowodzi Mortgage Bankers Association. Pracujacy biedni znajduja sie w sytuacji biurokratycznego paradoksu: zarabiaja za duzo, by kwalifikowac sie na Medicaid, rzadowy najtanszy program ubezpieczeniowy, a za duzo by kupic ubezpieczenie prywatnie. Nie mogac placic podatków od nieruchomosci, ratuja sie przekazujac prawo do posiadania nieruchomosci swoim dzieciom, których stac na placenie rachunków.

Tendencja charakterystyczna dla ekonomii wielu stanów jest zastapienie wytwórczosci fabrycznej przez uslugi, oferujace wynagrodzenie niewiele wyzsze niz $10 na godzine. W stanach, które w nieodleglej przeszlosci byly siedziba takich gigantów jak John D. Rockefeller, Harvey Firestone i B. F. Goodrich i produkowaly samochody, opony, mydlo, szklo i stal, obecnie najwiekszym miejscem zatrudnienia jest Wal-Mart i Kroger.

Kryzys zatrudnienia podwaza fundamentalne zalozenie federalnych i stanowych prób reformy systemu spolecznego, który zaklada koniecznosc pracy w zamian za mozliwosc otrzymania swiadczen socjalnych. W obecnej sytuacji ekonomicznej pracy brakuje, a ta, która jest nie zawsze umozliwia utrzymanie rodziny. Rzecz jasna, nie ma nic zlego w zalozeniu samowystarczalnosci. Problematyczne jednak jest to, ze rynek pracy nie oferuje stabilnosci zatrudnienia i atrakcyjnosci placy.

Pracujacy biedni graja wedlug regul swiata pracy i sa najbardziej poszkodowani w sytuacji ekonomicznej, która nie gwarantuje godziwego wynagrodzenia. Godzac sie na najbardziej niewdzieczne prace za minimalna place, przyczyniaja sie do utrzymywania niskich kosztów zywnosci i opieki nad dziecmi i posrednio stanowia narzedzie ozywienia gospodarczego. Opublikowany ostatnio raport U.S. Conference of Mayors wykazuje, ze stanowiska pracy utracone w okresie pomiedzy 2001 i 2003 beda zastapione przez inne, które oferuja place o 20 procent nizsza. Dla wiekszosci pracujacych Amerykanów spadek plac bedzie jeszcze nizszy.

E.Z.

Artykul przygotowany na podstawie danych

zaczerpnietych z artykulu "Working Poor",

który ukazal sie w ubieglym tygodniu

w Chicago Tribune.

Przepisy wszystkich stanów Ameryki Pólnocnej wlacznie z Dystryktem Kolumbia wymagaja od nauczycieli szkól panstwowych posiadania licencji. Licencji nie wymaga sie od nauczycieli w szkolach prywatnych. Uprawnienia nauczycielskie uzyskuje sie zwykle od Stanowej Rady Edukacji (State Board of Education) lub licencyjnego komitetu doradczego. Uprawnienia nauczycielskie uzyskuje sie na prowadzenie zajec na poziomie edukacji wstepnej (zwykle przedszkole do klasy 3); na poziomie podstawowym (klasy od 1 do 6 lub 8); na poziomie od 5 do 8 klas szkoly podstawowej; na poziomie srednim (zwykle sa to klasy od 7 do 12); lub na prowadzenie specjalistycznych zajec z wyb­ranego przedmiotu, jak czytanie czy muzyka (ta opcja dotyczy zwykle klas od przedszkola do 12).

Warunki uzyskania certyfikatów uprawniajacych do prowadzenia zajec na poziomie od przedszkola do 12 klasy róznia sie w zaleznosci od stanu. W kazdym stanie jednakze niezbedne jest ukonczenie czteroletnich studiów pedagogicznych z ustalona liczba punktów kredytowych z danego przedmiotu i ksztalcenia nauczycielskiego, uzyskanie tytulu "bachelor" oraz za­liczenie praktycznego szkolenia nauczycielskiego. W niektórych stanach wymagane jest dodatkowo ukonczenie kursu z nowych technologii z wynikiem przynaj­mniej dostatecznym. Ponadto w niektórych stanach wymaga sie od nauczycieli zdobycia dyplomu magistra edukacji w obrebie okreslonego czasu od rozpoczecia pracy.

W wiekszosci stanów kandydaci ubiegajacy sie o licencje nauczycielska przystepuja do obowiazkowych testów praktycznych z podstawowych umiejetnosci, jak czytanie i pisanie oraz nauczanie. Powszechnie wymaga sie tez od kandydatów udowodnienia znajomosci przedmiotu specjalizacji. Obecnie systemy edukacyjne przechodza w strone praktycznych, zawodowych uwarunkowan dotyczacych przyznawania uprawnien. Zademonstrowanie przez nauczycieli zadowalajacych wyników nauczania w obrebie okreslonego czasu jest dodatkowym warunkiem uzyskania tymczasowej licencji, obok zdania egzaminów z okreslonego przedmiotu specjalizacji. W prawie wszystkich stanach przedluzenie licencji nauczycielskiej uzaleznione jest od kontynuacji ksztalcenia przez nauczycieli. W wielu stanach obowiazuja uklady wzajemnosci, zgodnie z którymi nauczycielom posiadajacym licencje na prace w danym stanie ulatwia sie zdobycie licencji na prace w innym stanie.

W wielu stanach kandydatom, którzy posiadaja dyplom ukonczenia studiów BA z przedmiotu nauczania, lecz którzy nie zaliczyli kursów metodyki nauczania niezbednych do uzyskania regularnych licencji, oferowane sa licencje alternatywne. Alternatywne programy przyznawania uprawnien nauczycielskich powstaly poczatkowo w celu zlagodzenia braków w kadrze nauczycielskiej w konkretnych przedmiotach jak matematyka czy nauki scisle. Programy nastepnie rozszerzono, aby przyciagnac do zawodu innych kandydatów, jak absolwenci szkól wyzszych lub osoby zainteresowane zmiana zawodu. W ramach niektórych takich programów po otrzymaniu tymczasowej licencji prace rozpoczyna sie stosunkowo szybko. Nastepnie, po przepracowaniu roku lub dwóch lat pod scislym kierownictwem oraz po zaliczeniu kursów metodyki nauczania w godzinach poza praca i pod warunkiem uzyskania zadowalajacych wyników, kandydaci uzyskuja regularna licencje na wykonywanie zawodu. W ramach innych programów absolwenci szkól wyzszych, którzy nie spelniaja wszystkich warunków do uzskania uprawnien, uzyskuja licencje po zaliczeniu szkolenia z zakresu brakujacych przedmiotów, co trwa zwykle od 1 do 2 semestrów nauki w pelnym wymiarze godzin. Mozliwe jest udzielenie licencji w trybie naglym osobom nie spelniajacym warunków regularnego licencjatu, w sytuacji drastycznych braków w kadrze nauczycielskiej w szkolach danego stanu. W takiej sytuacji nauczyciele, którym potrzebna jest licencja moga przystapic do programu oferujacego uzyskanie dyplomu magistra edukacji oraz licencje.

W wielu stanach nauczyciele szkól zawodowych musza spelnic warunki bardzo zblizone do nauczycieli akademickich. Poniewaz jednak wiedza i doswiadczenie z konkretnego przedmiotu stanowia istotne kryterium zdolnosci do pracy, w niektórych stanach udziela sie licencji nauczycielom szkól zawodowych, którzy nie posiadaja dyplomu ukonczenia studiów BA, pod warunkiem, ze wykaza sie zadowalajacym stopniem wiedzy i doswiadczenia z zakresu nauczania swojego przedmiotu. Dodatkowo moze byc konieczne zaliczenie minimum godzin w ramach kursów metodyki nauczania.

Warunki licencji nauczycieli przedszkolnych takze róznia sie w zaleznosci od stanu. Wymagania stawiane nauczycielom przedszkolnym instytucji panstwowych sa z reguly wyzsze niz stawiane nauczycielom instytucji prywatnych. W niektórych stanach wymagane jest posiadanie dyplomu ukonczenia studiów BA z zakresu nauczania poczatkowego, dyplomu ukonczenia studiów dwuletnich associate degree, lub dyplomu wydanego przez instytucje uznawana w calym kraju. Uzyskanie najpowszechniejszego rodzaju certyfikatu, czyli The Child Development Associate (CDA), uwarunkowane jest zaliczeniem szkolenia praktycznego zajec w klasie, posiadaniem doswiadczenia pracy z dziecmi oraz oficjalnie zatwierdzona pozytywna ocena zdolnosci kandydata.

Zdarza sie, ze nauczyciele od poziomu klas przedszkolnych po poziom szkoly sredniej uzyskuja certyfikaty zawodowe dokumentujace kompetencje w zakresie przekraczajacym wymagania do uzyskania uprawnien. Krajowa Rada Standardów Nauczania The National Board for Professional Teaching Standards oferuje dobrowolny certyfikat panstwowy. Aby otrzymac akredytacje na caly kraj doswiadczeni nauczyciele musza przedstawic portfolio dokumentujace prace w klasie oraz zdac pisemny test i uzyskac pozytywna ocene w ramach ewaluacji posiadanej wiedzy metodyki nauczania. Aktualnie nauczycielom oferuje sie certyfikaty z wielu dziedzin, w zaleznosci od wieku uczniów i, w niektórych przypadkach, nauczanych przedmiotów. Jako przyklad moze posluzyc certyfikat na nauczanie jezyka angielskiego uczniów w przedziale wiekowym od 11 do 15 lat lub certyfikat ogólnego nauczania wczesnego dzieci. Certyfikat panstwowy jest uznawany wszedzie, dodatkowo w wielu stanach i rejonach szkolnych nauczycielom, którzy taki certyfikat posiadaja oferuje sie specjalne korzystne warunki zatrudnienia, jak wyzsze pensje czy oplacenie dalszego ksztalcenia. Ponadto, nauczycielom posiadajacym panstwowa akredytacje czesto automatycznie zalicza sie licencje wydana przez dany stan poza jego granicami.

Krajowa Rada Akredytacyjna Edukacji Nauczycielskiej The National Council for Accreditation of Teacher Education uznaje aktualnie ponad 550 programów szkolenia nauczycielskiego w obrebie Stanów Zjednoczonych. W czteroletnich szkolach pomaturalnych przed przystapieniem do programów szkolenia nauczycielskiego od studentów z reguly wymaga sie przejscia do poziomu klasy sophomore. Tradycyjne programy edukacyjne nauczycieli przedszkolnych i szkól podstawowych obejmuja kursy specyficznie zbudowane dla przyszlych nauczycieli matematyki, fizyki, nauk spolecznych, muzyki, zajec plastycznych i literatury jak równiez profesjonalne kursy edukacyjne obejmujace filozofie edukacji, psychologie ucznia oraz metodyke nauczania. Osoby pragnace uczyc w szkolach srednich najczesciej wybieraja jako swój przedmiot specjalizacji, czyli major, przedmiot, którego pragna uczyc, zaliczajac równolegle program przygotowania do zawodu nauczycielskiego. Obecnie programy edukacji nauczycielskiej obejmuja takze szkolenie z obslugi komputera i innych technologii jako obowiazkowy warunek akredytacji przez Rade. Wiekszosc programów wymaga od studentów zaliczenia praktyki w klasie.

W wielu stanach miedzy uniwersytetami i szkolami podstawowymi i srednimi istnieja roczne partnerskie programy ksztalcenia zawodowego. Studenci rozpoczynaja program partnerski po uzyskaniu dyplomu BA. Szkoly ksztalcenia zawodowego lacza teorie z praktyka, umozliwiajac studentom zdobycie doswiadczenia nauczania w szkole pod profesjonalnym kierownictwem.

Oprócz wiedzy z zakresu danego przedmiotu nauczyciele musza posiadac zdolnosci komunikacyjne, wzbudzac zaufanie, umiec motywowac uczniów oraz rozumiec potrzeby edukacyjne i emocjonalne podopiecznych. Nauczyciele musza rozumiec i wlasciwie reagowac na róznice kulturowe i osobiste uczniów oraz indywidualizowac metody nauczania, by umozliwic swoim uczniom uzyskanie jak najlepszych wyników. Nauczyciele powinni byc osobami zorganizowanymi, godnymi zaufania, cierpliwymi i twórczymi. Efektywna praca zespolowa i komunikacja z innymi nauczycielami, pracownikami administracyjnymi szkoly, rodzicami i czlonkami lokalnej spolecznosci to kolejne istotne elementy pracy dobrego nauczyciela.

Po zaliczeniu dodatkowych szkolen nauczyciele maja mozliwosc przejscia na stanowisko bibliotekarzy szkolnych, specjalistów od czytania, kadry odpowiedzialnej za program nauki w szkole lub doradców szkolnych. Inne obszary zatrudnienia nauczycieli to administracja szkolna lub inspektorat, przy czym tu liczba dostepnych stanowisk jest ograniczona, a konkurencja bardzo silna. W ramach niektórych systemów szkolnych wysoko wykwalifikowani i doswiadczeni nauczyciele maja mozliwosc ubiegania sie o stanowisko starszego ranga nauczyciela lub nauczyciela-mentora, które lacza sie z wyzsza placa i jednoczesnym wiekszym zakresem odpowiedzialnosci. Nauczyciele tacy udzielaja konsultacji i pomagaja mniej doswiadczonym czlonkom kadry bez przerywania wlasnych obowiazków nauczycielskich.

Nauczyciele przedszkolni rozpoczynaja kariere przewaznie na stanowisku nauczyciela-asystenta, poprzez stanowisko nauczyciela, nauczyciela prowadzacego, który moze byc odpowiedzialny za nauczanie w kilku klasach, az do stanowiska dyrektora osrodka. Nauczyciele przedszkolni posiadajacy dyplom ukonczenia studiów BA czesto uprawnieni sie do prowadzenia zajec od przedszkola do poziomu klasy 3. Nauczanie w starszych klasach laczy sie przewaznie z lepsza pensja.

Mozliwosci zatrudnienia dla nauczycieli w ciagu nastepnych 10 lat prognozowane sa na poziomie od dobrego po doskonaly, w zaleznosci od lokalizacji, klasy i nauczanego przedmiotu. Wiekszosc nowych stanowisk pracy powstanie w wyniku spodziewanego przejscia znacznej grupy starszych czlonków kadry na emeryture. Stosunkowo wysoki procent plynnosci kadr, szczególnie wsród poczatkujacych nauczycieli zatrudnionych przez niezamozne szkoly wielkomiejskie takze otworzy nowe stanowiska. W ramach konkurencji o wykwalifikowanych nauczycieli niektóre szkoly beda nieprzerwanie wzbogacac oferte dla nauczycieli z innych stanów i rejonów o dodatkowe bonusy i wyzsze pensje.

Do roku 2012 wzrost liczby zapisów do szkól, kluczowego czynnika decydujacego o zapotrzebowaniu na kadre nauczycielska, bedzie wolniejszy niz w przeszlosci. Wraz z dorastaniem dzieci pokolenia wyzu demograficznego, liczba malych dzieci rozpo­czy­najacych nauke bedzie sie obnizac, przynoszac w rezultacie przecietny wzrost ofert zatrudnienia dla nauczycieli na wszystkich poziomach od przedszkola do szkól srednich. Przewidywana liczba zapisów bedzie sie róznic w zaleznosci od rejonu. W stanach o szybkim przyroscie demograficznym polozonych na poludniu i zachodzie kraju, w szczególnosci Kalifornii, Teksasie, Georgii, Idaho, na Hawajach, Alasce i w Nowym Meksyku zapisy do szkól beda najliczniejsze. Zapisy w stanach pólnocno wschodnich i srodkowo zachodnich utrzymaja sie na stalym poziomie, po czym zaczna sie obnizac. Rynek pracy dla nauczycieli bedzie jak zwykle zróznicowany takze w zaleznosci od polozenia szkoly i nauczanego przedmiotu. Wiele osrodków, za­równo wielkomiejskich, czesto charakteryzujacych sie zatloczonymi, zle wyposazonymi szkolami i wyzszym od przecietnego odsetkiem uczniów z rodzin biednych, jak i szkól z odleglych rejonów wiejskich oferujacych stosunkowo niskie pensje ma trudnosci z przy­cia­ganiem i utrzymaniem niezbednej kadry. Szanse na zat­rudnienie powinny wiec byc lepsze w tych rejonach niz w bardziej atrakcyjnych dzielnicach podmiejskich. Aktualnie wiele rejonów szkolnych ma problemy z zatrudnieniem wykwalifikowanych nauczycieli specjalizujacych sie w wybranych przedmiotach, jak matematyka, nauki scisle (zwlaszcza chemia i fizyka), jezyki obce i edukacja dwujezyczna. Poszukiwani sa takze wykwalifikowani nauczyciele wielu przedmiotów za­wodowych, na poziomie wyzszych klas szkoly podstawowej ( middle school) i srednim. Specjalizacje, w których zatrudniona jest wystarczajaca liczba wykwalifikowanych nauczycieli, obejmuja ogólne wyksz­tal­cenie podstawowe, wychowanie fizyczne i nauki spoleczne. Nauczyciele chetni do relokalizacji, którzy posiadaja licencje na nauczanie wiecej niz jednego przedmiotu, zdecydowanie latwiej znajda dobra prace. Wzrastajaca liczba zapisów uczniów pochodzacych z mniejszosci etnicznych w polaczeniu z niedoborem kadry z mniejszosci etnicznych powinna przyniesc w efekcie intensyfikacje zatrudnienia nauczycieli reprezentujacych mniejszosci. Liczba uczniów nie mówiacych po angielsku wzrosla dramatycznie, co z kolei stwarza zapotrzebowanie na nauczycieli dwujezycznych oraz uczacych angielskiego jako drugiego jezyka. Liczba zatrudnionych nauczycieli zalezna jest takze od danego stanu, dostepnych funduszy na edukacje lokalna oraz wprowadzenia legislacji majacej na celu ulepszenie edukacji w rejonie. Inicjatywy takie jak redukcja liczby uczniów w klasie (przede wszystkim w poczatkowych klasach podstawówki), obowiazkowe przedszkole dla czterolatków, czy calodniowe zajecia przedszkolne zostaly juz wprowadzone w kilku stanach, lecz nie w calym kraju. Dodatkowa kadra nauczycielska, szczególnie na poziomie przedszkola i wczesnej podstawówki bedzie wymagana w sytuacji gdy wiecej stanów lub rejonów wprowadzi te inicjatywy. Na pozio­mie panstwowym najnowszym prawem, które jest w stanie wplynac na zatrudnienie nauczycieli, jest akt No Child Left Behind Act. I choc pelny wplyw tego prawa na szkolnictwo nie jest jeszcze znany, oficjalne wymaganie od wszystkich szkól zatrudnienia i utrzymania w kadrze wylacznie wykwalifikowanych nauczycieli moze doprowadzic do zwiekszenia dotacji dla szkól, które obecnie posiadaja braki w kadrze.

Jak sie przewiduje, liczba nauczycieli na rynku pracy bedzie wzrastac w reakcji na doniesienia o lepszych mozliwosciach zatrudnienia, wyzszych pensjach, wiekszym zaangazowaniu nauczycieli w polityke szkolna i ogólnym zwiekszonym zainteresowaniu edukacja w spoleczenstwie. W ostatnich latach calkowita liczba dyplomów BA i MA z zakresu edukacji nie­zmiennie wzrasta. W rezultacie braków w kadrze w nie­których rejonach i w przed spodziewanym odejsciem na emeryture duzej grupy nauczycieli, w wielu stanach wprowadzono specjalne programy zachecajace studentów do rozpoczecia pracy w zawodzie. Osoby zmienia­jace kariere, nauczyciele zastepczy oraz nauczyciele konczacy alternatywne programy certyfikacyjne to ko­lejna pula przyszlych wykwalifikowanych nauczycieli.

W nastepnych artykulach omówimy dokladnie wymagania w stosunku do absolwentów szkól zagraniczych oraz udzielimy odpowiedzi na najczesciej zadawane pytania zwiazane z uzyskaniem certyfikatów z zakresu nauczania. Jezeli maja panstwo jakies szczególne pytania, prosze wyslac e-mail pod adres: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. .

Artykul zostal przygotowany przez biuro "Eureka"

Zajmujace sie tlumaczeniem dokumentów

I przygotowaniem do nostryfikacji.

Adres: 6601-15 W. Irving Park Rd. Suite #204

Chicago, IL 60634 tel. 773-454-1700

Kilka tygodni temu w Jezuickim Osrodku Milenijnym odbyl sie przedpremierowy

pokaz filmu "Sandcastles".

Ten poetycki, podejmujacy trudne pytania filozoficzne film jest debiutem fabularnym mlodego chica­gowskiego rezysera Filipa Rymszy.

Danuta Peszynska: Realizacja pierwszego filmu pelnometrazowego to dla kazdego rezysera duze wyzwanie. Czy dlugo przygotowywales sie do tego debiutu?

Filip Rymsza:Scenariusz napisalem 5 lat temu, kiedy studiowalem jeszcze na University of Chicago. Oryginalnie tekst zatytulowany byl "Sunday Morning Sublime" (zbitka z polaczenia tytulów dwóch wierszy Wallace Stevensa) i wyrazal moje ówczesne fascynacje poezja, sztuka, filozofia. Pomysl ten dlugo we mnie dojrzewal - w tym czasie napisalem dwa nowe scena­riusze - w koncu u schylku zeszlego roku udalo mi sie go ostatecznie skrystalizowac. Na poczatku mys­lalem o krótkim metrazu, jednoczesnie nie chcialem niczego w tej historii skracac czy przyspieszac. W rezultacie powstal film "Sandcastles", a w przygotowaniu jest juz druga czesc zatytulowana "Dustclouds". Sama realizacja trwala krótko, okolo 12 dni zdjeciowych.

Czy sam zajmowales sie równiez produkcja?

Nie. Mialem zawodowego producenta. Znalazlem go przez internet. John Yaworsky oglaszal sie, ze szuka ciekawych, oryginalnych scenariuszy. Napisalem do niego o swoim pomysle, zaznaczajac, ze bedzie to film niekomercyjny, pokazywany tylko na festiwalach. Otrzymalem od razu odpowiedz, która zainicjowala dluga korespondecje. W lecie spotkalismy sie w Starbucks i przegadalismy kilka godzin. Okazalo sie, ze fascynujemy sie tymi samymi rezyserami, filmami, dzielami sztuki. Mamy takze podobne zdanie na temat srodowiska filmowego w Chicago. Sytuacja wyglada mniej wiecej tak: Wiekszosc tutejszych filmowców robi filmy takie jak w Hollywood za wielokrotnie mniejsze pieniadze, no i oczywiscie wychodzi z tego straszna ma­kabra. Mnie takie produkcje nie interesuja. Wiedzialem, ze ten pierwszy film musze zrealizowac skromnymi srodkami, ale to wynikalo z koncepcji samego scena­riusza.

Udalo ci sie skompletowac swietna obsade. Glówne role graja zawodowi aktorzy, niektórzy znani. Debiutantowi zapewne nielatwo bylo ich pozyskac.

Na studiach robilem filmy krótkometrazowe z amatorami i wiem, jak bardzo jest to trudne. Dlatego ten film chcialem zrealizowac z zawodowymi aktorami, którym nie trzeba by wszystkiego od poczatku tlumaczyc. Przez znajoma udalo mi sie skontaktowac z dobra agencja castingowa. Wyslalem scenariusz, dlugo byla cisza... Po wakacjach zadzwonila do mnie wlascicielka i oznajmila, ze scenariusz przeczytala nie tylko ona, ale równiez maz i znajomi. Powiedziala, ze historia ich bardzo zaintrygowala, choc wiele z niej nie zrozumieli. W rezultacie za darmo mi zrobili casting. Trwalo to tydzien. Sposród okolo 100 kandydatów, wybralem wlasnie tych aktorów, choc nie do wszystkich bylem od poczatku przekonany. Dosc szybko zdecydowalem sie na odtwórce glównej roli. Kiedy na zdjeciach próbnych Wesley Walker tak bardzo intensywnie popatrzyl w kamere, nie mialem watpliwosci, ze to jest ten "swir", który musi zagrac role Getza.

Nie od razu natomiast bylem zdecydowany na Johna Lordana, choc to bardzo dobry i znany aktor - gral m.in. w filmach Roberta Altmana. Do roli Virgil bardziej mi odpowiadal aktor teatralny Larry Newman Jr., który wstepnie przyjal moja propozycje. Ze wzgledu jednak na zobowiazania w Polsce, gdzie filmowalem serial, musialem realizacje filmu przesunac o trzy tygodnie. W tym czasie Larry rozpoczal juz sezon w teatrze i byl dla nas niedostepny.

Co odczuwales, kiedy po raz pierwszy zobaczyles swój film?

Najwazniejsze - nie musialem sie wstydzic. Bo obawialem sie, ze jak juz dojdzie do premiery, to trzeba bedzie sie tlumaczyc... No tak, ale zrobilismy to za grosze, mielismy tylko kilka dni na zdjecia.... Ogladajac wraz z widownia po raz pierwszy ten film, nie czulem takiej potrzeby. Wiem, ze ten ogromny wysilek nie poszedl na marne. Przekazalem to, co mialem do powiedzenia. I zrobilem to z ta ekipa, z tymi aktorami i z tym budzetem najlepiej jak potrafilem. Nastepny film bedzie lepszy. Tak do tego podchodze - inaczej cala przygoda stracilaby sens. Interesuje mnie na ile swiat, który stworzylem, jest dla widza przekonujacy. Po projekcji ludzie podchodzili do mnie, dzielili sie swymi wraze­niami i refleksjami. Niektórzy mówili, ze odczuwali ulge, kiedy bohater wychodzil z piwnicy na plaze... To znaczy, ze udalo mi sie wykreowac cos prawdziwego.

Ale dla czesci widzów to chyba czysta abstrakcja.

Mysle, ze film jest jeszcze zbyt malo abstrakcyjny. Staralem sie w nim przekazac swiat wewnetrzny boha­tera. Pokazuje czlowieka, który pracuje siedem dni w tygodniu i ma jeden dzien wolny. Kiedy wypadamy z rutyny, to nieraz nie wiemy, co ze soba poczac. Getz tak wlasnie snuje sie po katach i jest zmuszony do myslenia nad swoim zyciem. Film rozgrywa sie na trzech planach: rzeczywistosci, snu i stanu przejsciowego pomiedzy marzeniem sennym i jawa. Duza wage przywia­zywalem do wizualizacji wlasnie tych stanów posrednich. Niekiedy staralem sie widzowi ulatwic przeskok w inna rzeczywistosc. Stad tez na przyklad taki dlugi kadr z kuchenka mikrofalowa. Pokazujac gotujaca sie herbate w czasie rzeczywistym, chcialem w pew­nym sensie widza zahipnotyzowac, zeby potem wraz z bohaterem przezyl jego sen.

Duzy nacisk kladziesz na obraz, który nie tylko tworzy klimat, ale rów­niez jest nosnikiem znaczen. Wazna role w twoim filmie odgrywa takze muzyka.

No cóz, film jest sztuka wizualna. I wiecej ma wspólnego z malarstwem niz z literatura. Dla mnie kazdy kadr to odddzielny obraz. Dwa obrazy zestawione razem tworza juz nowa historie. Tak to odbieramy. Poprzez symbole, liczby, powtarzajace sie obrazy chcialbym od­dzialac na podswiadomosc widza.

Muzyka porusza emocje, tworzy klimat. Ale przy realizacji filmu jest to sprawa drugorzedna. Poza jedna scena, która krecilem z mysla o konkretnej piosence, najpierw powstaly zdjecia, a dopiero potem - juz po montazu - mu­zyka.

Gdzie uczyles sie sztuki flmowej? Wiem, ze ukonczyles ekonomie na Uniwersytecie Chicago.

Wczesniej jeszcze studiowalem filozofie. A ekonomie wybralem dlatego ze zawsze interesowalem sie matematyka. Od poczatku jednak wiedzialem, ze nie bede wybitnym ekonomista, bo ta dzie­dzina nie jest moja pasja. Tak naprawde zawsze blizsze byly mi nauki humanistyczne, a filmem fascynowalem sie od dziecka. Dlatego tez równolegle studiowalem na University of Chicago Cinema Studies. Juz na pierwszym roku studiów zaczalem realizowac krótkie filmy. Pisalem takze recenzje filmowe m.in. dla Chicago Weekly News, dzieki czemu moglem uczestniczyc w róznych prestizowych pokazach filmowych . Potem dostalem sie na staz do agencji public relation, co jeszcze bardziej ulatwilo mi kontakt z kinem. Bez­posrednio z Biura Burmistrza otrzymywalem informacje o nowych filmach kreconych w Chicago. W ten sposób za­czalem pracowac przy produkcjach hollywoodzkich i niezaleznych. W dzien uczylem sie teorii, a wieczorami mialem praktyke na planie filmowym, i tak powoli zglebialem arkana tej sztuki.

Byles przez pewien czas w Polsce, pracowales jako asystent Krzysztofa Zanussiego. Co daly ci te doswiadczenia?

W Polsce pracowalem przy kilku róznych projektach. Bedac na stazu u Zanussiego, trzymalem sie blisko Ed­warda Kosinskiego. Mnie bardziej interesuje ustawienie kadru, niz szlifowanie dialogów i praca z aktorami.

Rozpoczales juz przygotowania do realizacji drugiej czesci filmu. Czy bedzie równie tajemnicza i wieloznaczna jak czesc pierwsza?

"Dustclouds" utrzymane beda w podobnym klimacie. Ale pojawia sie takze istotne zmiany, bo do piwnicy juz nie ma powrotu. Po slubie Getz i Karina udaja sie do jej mieszkania. Tak jak w czesci pierwszej wszystkie wydarzenia do siebie sie schodza, tak w drugiej - beda sie rozchodzily, Getz dokladnie dowie sie, dlaczego znalazl sie przy autostradzie..... Zamki z piasku buduje sie, a chmury pylu sie rozsypuja. Struktura jest podobna jak w budowie wszechswiata. Te same prawa musza obowiazywac i nas, bo jestesmy z tych samych elementów skonstruowani.

Czym dla ciebie jest film?

Film - to polaczenie wszystkich moich zainteresowan: literatury, filozofii, sztuki, muzyki. Jest to medium, które do mnie najbardziej przemawia.

Jakie kino jest ci najblizsze?

Moimi mistrzami sa Tarkowski, Ber­g­man i Antonioni. Podziwiam tez innych rezyserów, jak Bressona czy Dreyera.

A wspólczesni twórcy?

Obecnie w kinie dzieja sie bardzo ciekawe rzeczy, ale w wiekszosci poza Stanami Zjednoczonymi - w Chinach, Tajlandii, Tajwanie czy Japonii. W Ameryce chyba tylko jeden David Lynch caly czas poszukuje. Kazdy kolejny jego film jest coraz dziwniejszy.

Jakie jest srodowisko filmowe w Chicago?

Ciekawe, ze mamy tu tak wielu krytyków filmowych swiatowej klasy, a tak malo twórców kina. Wiekszosc moich znajomych, z którymi niegdys wspólpracowalem, juz dawno wyjechala do Los Angeles. Ale tam takze najczesciej nie kreca filmów. Po pewnym czasie zniechecaja sie i konczy sie na tym, ze zaczynaja prace w jakims innym zawodzie. A szkoda - bo w Chicago sa znakomite warunki filmowe - architektura, klimat i - co najwazniejsze - miasto to bardzo kocha kino. Jest tu wiele miejsc, gdzie pokazuje sie naprawde dobre filmy.

Mówisz, ze chcesz tworzyc kino artystyczne, przeznaczone dla elitar­nej publicznosci. Czy to nie sa jednak tylko mlodziencze manifestacje?

Wiem, jak beda wygladaly moje nastepne cztery filmy. I na pewno nie beda latwiejsze od tego, który wlasnie pokazalem. Moja mama powtarza, ze jes­tem zbyt pewny siebie. Ale ja naprawde wierze w sens tego, co robie.

Nie dbasz o slawe, o pieniadze...

Jesli juz na poczatku mysli sie o profitach, to na pewno do niczego wielkiego sie nie dojdzie. Jeden z moich kolegów, producent filmowy, powie­dzial, ze jak bede wierny swej pasji, to w koncu sie przebije. Jest w tym chyba duzo prawdy. Przeciez Lynch takze zaczynal od filmu kultowego, zupelnie przedziw­nego, a teraz jest slawnym, nawet popularnym rezyserem. Oczy­wiscie chcial­bym podrózowac po swie­cie, ale chyba najbardziej z filmami po festiwalach. Chcialbym miec dobry samochód, wlasne mieszkanie... Wierze, ze tego wszystkiego takze doczekam.

rozmawiala Danuta Peszynska

zdjecia: Archiwum F. Rymszy

"Chciałbym opisać to, co teraz czuję,

ale czy to jest w ogóle możliwe?

Czy da się to ubrać w słowa?...

Nazwać?... Określić?..."

[Bidul, s.249]

"Maślankowy Bidul"

Tytulowy "Bidul" Mariusza Maslanki to oczywiscie slangowa nazwa domu dziecka czy jak kto woli sierocinca. Okreslenie to z biegiem czasu i popularnoscia uzycia tak bardzo sie rozpowszechnilo, ze weszlo do powszechnego uzycia nie zatraciwszy jednakowoz swojego pierwotnego, zdecydowanie negatywnego, a nawet pogardliwego nacechowania. Byc z bidula znaczylo przeciez i ciagle znaczy: byc gorszym i odrzuconym, innym, byc sierota i do tego biedna. Bidul zastapil w codziennym jezyku slowo "sierociniec", które nabralo znamion staroswieckosci niczym "ochronka" i nijak sie ma do tego wszystkiego, czym dom dziecka byl i ciagle jest.

A jest instytucja "ciagle zywa", mimo morza krytyki i wielu fal nowych pomyslów, które mialy bidul zastapic. On jednak trzyma sie swietnie i nic nie wskazuje by mial przestac istniec, bo niby dlaczego?

‑Czy nagle mialby stac sie cud i ludzie nie plodziliby dzieci, których nie chca?

‑Czy nagle nikt nie zostawialby niemowlat na smietniku?

‑Czy nagle perwerci przestaliby molestowac nieletnich?

‑Czy nagle niedorozwinieci lub chorzy umyslowo rodzice byliby w stanie wychowywac szczesliwe i pogodne potomstwo?

‑Czy nagle ludzie przestaliby ginac w wypadkach?

‑Czy nagle rodzice przestaliby umierac zostawiajac swoje dzieci bez opieki?

‑Czy nagle "rodzina zastepcza" bylaby idealnym lekiem na to, co jest choroba domów dziecka?

‑Czy nagle swiat dziecinstwa wszystkich ludzi okazal sie stanem niezmaconej radosci, milosci, spelnienia, samozadowolenia, niekonczacej sie zabawy, finansowego zabezpieczenia, obfitosci i znakomitych perspektyw na przyszlosc?

Dom dziecka Borysa, glównej postaci powiesci Mariusza Maslanki, jest "typowy", tak zreszta jak sam bohater, który prawdopodobnie nie odbiega "od sredniej krajowej" i miesci sie prawdopodobnie w "normie" wychowanków domów dziecka. Ta "typowosc" jest jedna z podstawowych "slabosci" i jednoczesnie mocnych stron powiesci.

Nie czekaja nas w "bidulu" zadne rewelacje, szokujace wolty, czy odkrywcze olsnienia.

Dom dziecka u Maslanki "jaki jest kazdy widzi": zle zarzadzany, biedny, pelen niekompetentnych, mialkich osobowosciowo wychowawców, pozbawiony wizji edukacyjnej, czesto destrukcyjny i toksyczny, a nawet degenerujacy, funkcjonujacy bardziej jako przechowalnia niz instytucja wychowawcza. Nie trzeba byc wychowankiem "bidula", by to wiedziec.

Tak samo nijaki jest Borys. Jestesmy z nim od poczatku jego pobytu w "bidulu", sledzimy nawet z zapartym tchem rozwój jego zdolnosci ortograficznych i stylistycznych, które prezentuje w uroczych skad innad listach do Pana Nikt. Milo nam równiez, ze nigdy nie dal sie przecwelic i zadziwia nas, ze ma wyjatkowe zdolnosci plastyczne przy zupelnym braku innych talentów, ale takich milych, niezrealizowanych, dobrych w swej istocie chlopców mozna by w róznych bidulach znalezc prawdopodobnie wielu. Nie jest to w zaden sposób zyciorys wyjatkowy.

Ten malo ciekawy obraz rzeczywistosci ukazany w ksiazce Maslanki jest dzieki wszechobecnemu tam przecietniactwu nieslychanie prawdziwy, bo cóz bardziej autentycznego w polskiej codziennosci niz "bylejakosc". Nawet dramat mlodego, inteligentnego, aczkolwiek zaniedbanego chlopaka, który wprawdzie nie jest sierota, ale jest skazany przez los na doswiadczenia samotnosci, odrzucenia, okrucienstwa, margi­nalizacji, niezrealizawania, braku milosci - wydaje sie banalnie naiwny i bezbarwny - nieistotny.

Podobna do "Bidula" w glównym watku powiesc A. Q. Fishera "Odnalezc siebie - wspomnienia" zadziwia znakomitym rysunkiem psychologicznym Ryby, mistrzowskim przedstawieniem okrutnie toksycznej, dysfunkcyjnej rodziny zastepczej, a przede wszystkim wizja, która nosil w sobie glówny bohater i która udalo mu sie w zyciu zrealizowac - pragnieniem zycia w milosci:

"Moje przemyslenia prowadzily do pytan o kazdy mozliwy aspekt ludzkiego zycia, nie wylaczajac egzystencjalnej kwestii, czemu czlowiek przechodzi w zyciu tyle cierpien, a potem po prostu umiera. Czy po tym wszystkim przeznaczono nam w proch sie obrócic? A moze jest cos wiecej? Czy istnieje sposób podzielenia sie tym, czego sie nauczylismy, forma przekazania tego innym na ich uzytek, by mogli to wykorzystac i uniknac twojego bólu? Moim zdaniem, kto nie odnalazl tego sposobu, ponosil calkowita porazke. Bo po co zyl?" [Odnalezc...s.214]

Bohater Maslanki nie dorósl nawet do takich pytan, nie mówiac juz o ich rozumieniu, stad tez ich nie zadaje. Koncentruje sie za to na sprawach znacznie bardziej elementarnych: "Gdyby rzad przeprowadzil wlasnie taka akcje na szeroka skale i udaloby mu sie przekonac prostych, niezaradnych ludzi do masturbacji, to moze nie musialby placic na domy dziecka i na place dla wychowawców, którzy biora te pieniadze w zasadzie za siedzenie i picie kawy lub herbaty w pracy, palenie papierosów i rozmawianie, a dzieci i tak robia to, co im sie podoba i same sie wychowuja, Tak czy siak, to i tak ich ulica wychowuje. I Sodoma, i Gomora w panstwie Wielkiego Masturbatora". [Bidul, s.198-199]

Maslanka buduje postac Borysa w ciekawy, aczkolwiek niespójny, narracyjnie sposób. Poznajemy go miedzy innymi poprzez listy, które z poczatku pisze do wyimaginowanego Pana nikt, a potem do róznych istotnych w jego zyciu wydarzen i przedmiotów, nigdy jednak do ludzi. Styl, gramatyka i ortografia zmieniaja sie w listach razem z dorastaniem chlopca, który zaczyna pisac w wieku lat dziesieciu, a konczy bedac osiemnastolatkiem. Nie zmienia sie natomiast kompletnie wiekowo narrator pierwszo osobowy, który prowadzi nas konsekwentnie przez cala powiesc w sposób jednorodny jezykowo. Daje to wrazenie pewnego rozdwojenia. Z jednej strony dojrzewajacy chlopak, z drugiej ktos, kto ma to wszystko juz za soba i opowiada o mi­nionych zdarzeniach z punktu widzenia dojrzalego czlowieka. Wybrykiem narracyjnym, którego funkcje trudno odgadnac jest fragment powiesci, w którym narrator z mówienia w pierwszej osobie przeskakuje na opowiadanie w trzeciej:

"zglosilem sie ja i jeszcze jeden chlopak. Mamy pracowac po dziesiec godzin dziennie od poniedzialku do piatku, a w soboty - osiem. Bedziemy pomagac pracownikom i bedziemy zarabiac troche mniej od nich

A czym przez caly rok zajmowal sie Borys po szkole?

Borys po szkole przez caly rok zajmowal sie niczym szczególnym: siedzial w pokoju i czytal ksiazki, rysowal albo malowal. I poza tym nic wiecej nie robil. Borys bardzo chcialby z kims porozmawiac, ale wszyscy wokól wydaja mu sie banalni i nieciekawi".

[Bidul s.202-203]

Moze chwyt ten ma okreslic osobe glównego bo­hatera w niezaleznej i obiektywnej perspektywie, która pozwala nam lepiej zrozumiec wyjatkowe oczekiwania i wymagania nieprzecietnego ucznia szkoly zawodowej wobec swiata i ludzi.

Troche odmiennie o podobnych sprawach mówi bohater wspomnien "Odnalezc siebie":

"Zdobylem wyksztalcenie. Przeczytalem setki ksiazek. Podrózowalem po calym swiecie. Mówie dwoma jezykami. [...] Maluje i pisze wiersze. Mam przyjaciól, którzy mi pomoga w razie potrzeby. Mam za soba ciezkie przeprawy, ale nigdy sie nie uzalalem. Wyroslem na porzadnego czlowieka.[Odnalezc... s.236].

Zbigniew Kruczalak

www.domksiazki.com

wszystkie cytaty zamieszczone w tekscie pochodza z:

Bidul, M. Maslanka, Swiat Ksiazki, 2004, s.253.

‑Odnalezc siebie - wspomnienia, A.Q. Fisher, Swiat Ksiazki, 2001, s.252.

Przez prawie piec stuleci - od poczatku XV wieku do re­wo­lucji republikanskiej w 1915 roku - skupialo sie tam zycie polityczne i kulturalne chinskiego imperium. W ukrytych za fosa i wysokimi na blisko 11 metrów murami palacach rzadzilo 24 cesarzy z dynstii Ming i Tsing. Od poczatku niedostepne dla obcych, Zakazane Miasto fascynowalo swiat Zachodu egzotyka architektury i tajemnica otaczajaca zycie dworu. Dzis zamienione w Mu­zeum Palacu w Pekinie jest jedna z naj­wiekszych atrakcji turystycznych Chin. Wiekszosc zgromadzonych tam zabyt­kowych obiektów pochodzi z czasów cesarza K"ien-lunga (1736-1795) z mandzurskiej dynastii Ts"ing, który w sposób szczególny przyczynil sie do rozkwitu "miasta". Obecnie ponad 400 wy­pozyczonych z Pekinu skarbów mozna zobaczyc na wielkiej wystawie w Muzeum Fielda Splendor of China"s Forbidden City: The Glorious Reign of Emperor Qianlong.

P

Prezentowana do 12 wrzesnia eks­pozycje otwiera model Zaka­za­nego Miasta, ukazujacy specyfike i rozmach architektury tego najwiekszego w swie­cie zespolu palacowego. Slawne budowle o filozoficznych nazwach - Palac Najwyzszej Harmonii, Palac Nie­bians­kiej Szczesliwosci, Palac Ziems­kiego Uspokojenia - a takze dziedzince, pawilony, swiatynie z polyskujacymi zóltymi dachami i czerwonymi scianami epatuja wschodnia kolorystyka oraz logicznym porzadkiem, z jakim ten ogromny kompleks zostal zaplanowany. W dzien miasto tetnilo zyciem. Przebywalo tam kilka tysiecy osób - dostojnicy panstwowi, personel administracyjny, pracownicy sluzby bezpieczenstwa. Po zmroku za murami pozostawal tylko cesarz z rodzina i sluzacymi eunuchami - inni mezczyzni pod zadnym pozorem nie mieli tam wstepu.

W

bardziej sugestywny sposób do "Zakazanego Miasta" wprowadza malowidlo na jedwabiu "dokumentujace" ceremonie skladania darów cesarzowi. Wiele utrwalonych na obrazie drogocennych przedmiotów w oryginale mozna odnalezc w kolejnych galeriach. Efek­towny sposób ekspozycji - scenografia przywoluje wnetrza Palacu - a takze skrupulatnie opracowane plansze, mapy, teksty informacyjne i kilkunastominutowy film wideo pozwalaja spojrzec na te sztuke w szerszym kontekscie historyczno-kulturowym.

Wladca i poeta

K"ien-lung odznaczal sie róznorodnymi uzdolnieniami i zainteresowaniami. Zaslynal zarówno jako wybitny przywódca - za jego panowania Chiny osiagnely szczyt potegi i staly sie jednym z najwiekszych imperiów w swiecie - jak i skrupulatny administrator i dyplomata. Uwielbial polowania i ... poezje. Zaden takze inny wladca nie napisal tylu wierszy, esejów i traktów.

Centrum spektakularnej Sali Trono­wej (znakomita rekreacja wnetrza) stanowi oryginalny tron, na którym zasia­dal przez 60 lat. W rzezbionych w zlocie i drewnie wzorach powtarza sie motyw smoka, symbolu cesarza. Na scianach wisza podluzne portrety K"ien-lunga i jego ukochanej pierwszej zony - Xiaoxian, malowane przez Giuseppe Castiglione - jezuite wloskiego, znanego w Chinach jako Lang Szy-ning. Laczac europejski realizm z tradycja sztuki chinskiej, artysta ten przekazal barwny, bogaty w detale obraz zycia w Palacu.

Potege i bogactwo dworu K"ine-lunga wyrazaja równiez stroje paradne cesarza i cesarzowej - misternie tkane z haftami jedwabiem laczonym ze zlota nicia. Tu takze dominuja barwy zólta i niebieska, a w ornamentyce powtarza sie ksztalt pieciopalczastego smoka.

K"ien-lung dal sie poznac zarówno jako konserwatysta przywiazany do tradycyjnej chinskiej kultury, jak i nowator otwarty na wplywy Zachodu. Odbiciem róznorodnych zainteresowa­nian i eklektycznego gustu cesarza jest wystrój wnetrza prywatnej komnaty wypoczynkowej. Zgromadzone tam eks­ponaty mówia o jego fascynacji chinska sztuka kaligrafii i gra na starozytnych instrumentach, jak równiez astronomia i wspólczesnym malarstwem. Sam paral sie twórczoscia i inspirowal artystów do nowych poszukiwan w dziedzinie cera­miki i rzezby. Zobaczymy powstale w palacowych pracowniach wyroby z chinskiej porcelany - talerze i wazy z malowanymi gesto kompozycjami kwia­tów, ptaków, pejzazy i scen rodzajowych. Warto zwrócic uwage na epatujaca mis­tyka rzezbe z nefrytu, stworzona dla upamietnienia spotkania dziewieciu sedziwych medrców w roku 845. Zle­ca­jac wykonanie tej pracy K"ien-lung wy­ra­zal wiernosc konfucjanskiemu idealowi szacunku wobec starszych.

K

K"ien-lung byl takze niezwykle plodnym, choc zapewne niezbyt utalentowanym pisarzem - napisal ponad 44 tysiecy wierszy i tysiac esejów. Na wystawie pokazano oryginalne wydania dwóch tomów utworów cesarza. Cytat z jego wiersza widnieje na zabytkowym talerzu z XIV lub XV wieku, który otrzymal w darze od na­miestników utworzonej w 1757 roku zachodniej prowincji. Napis glosi: "Talerz ten wart jest tyle, co cale miasto".

Zony K"ien-lunga

Kiedy wstepowal na tron, mial osiem zon, potem liczba ich wzrosla do ponad czterdziestu. Róznily sie one ranga, z która zwiazane byly nie tylko okreslone przywileje i obowiazki, ale równiez kolory i wzory szat oraz naczyn. W rekreowanym wnetrzu jadalni, gdzie cesarz spozywal posilki w towarzystwie dwóch lub trzech zon - umieszczony centralnie stól wladcy jest najwyzszy, stoly zon znacznie nizsze, zróznicowane stosownie do ich rangi. Nawet kolory i wzory na naczyniach odzwierciedlaja ich odmienna pozycje - zólte miski z zielonymi smokami przyslugiwaly zo­nom czwartej rangi, natomiast niebieskie z takim samym motywem w kolorze zóltym - zarezerwowane byly dla "rangi" o stopien nizszej.

P

Portret jednej z zon ojca K"ien-lunga ukazuje kobiete siedzaca przy wytwornej toaletce w urzadzonych z przepychem wnetrzach komnaty. Otoczona tym zbytkiem mloda, piekna Chinka patrzy przed siebie smutnymi oczami. Mozna wyobrazic sobie, jak bardzo samotna i zniewolona czula sie wsród tego luksusu kobieta, która mieszkala w malym, ciemnym pokoju i nigdy nie mogla opuscic bram palacu. W bardziej bezposredni sposób w rzeczywistosc ukazana na obrazie przenosi przestrzenna rekreacja tej sceny. W od­tworzonym wnetrzu zgromadzono wiele oryginalnych przedmiotów, m.in. misterne kabinety i szka­tulki na kosmetyki z kompletem grzebie­ni z kosci sloniowej.

P

Powiadano, ze zony cesarza zyly w palacu jak w zlotej klatce. Ale wiezienie to nie bylo chyba tak straszne, skoro panny same (lub moze bardziej z woli rodziców) do niego sie garnely. A obdarzone szczególnymi wzgledami wybranki mogly liczyc na niespodziewane przywileje. W kontekscie ówczesnej kultury zupelnie niezwykle jest malowidlo przedstawiajace K"ien-lunga na polowaniu w towarzystwie kobiety. Do dzis nie ustalono jej tozsamosci - mogla to byc jedna z zon cesarza - muzulmanka Rong Fei lub jego dziesiata i ulubiona córka Hexiao. Wiadomo, ze K"ien-lung byl do obrazu bardzo przywiazany i polecil nawet swemu synowi wykonanie specjalnego pudla na przechowanie. Na inny aspekt zycia cesarza zwraca uwage duze malowidlo na jedwabiu ukazujace K"ien-lunga w domowej scenerii swietujacego wraz z rodzina - z zonami i dziecmi - Nowy Rok. Cesarz mial 26 dzieci - w utrwalonej scenie trzyma jedno z nich na kolanach. Obraz zostal stworzony zapewne w celach propagandowych, ale wyraza takze - rzadko spotykane w tego typu oficjalnych przedstawieniach - cieple, ludzkie uczucia.

Duch cesarza

W klimat duchowy Zakazanego Miasta i praktykowanych tam czterech glównych religiach - buddyzmu tybetanskiego, buddyzmu chinskiego, szamanizmu i taoizmu - wprowadzaja, stupy, oltarzyki, figury bozków, rytualne przedmioty. Najwiecej zwiazanych jest z buddyzmem tybetanskim, którego wyznawca byl K"ien"lung. Wyrazem przywiazania do tej religii jest miedzy innymi kunsztowna stupa, poswiecona pamieci jego matki. Wykonana ze zlota i srebra, inktrustowana turkusami, koralami i lapis-lazuli, zawiera skomplikowana symbolike i nisze na posazek buddy. Pokazana zostala takze stupa z prywatnej swiatyni, przy której cesarz modlil sie medytowal chodzac dookola zgodnie z ruchem wskazówek zegara.

K"ien-lung dobrowolnie ustapil z tronu w 1796 roku. Umarl cztery lata potem, kiedy chinskie imperium chylilo sie juz ku upadkowi. Jego duch - jak glosi legenda - wciaz zyje...

Tekst i zdjecia: Danuta Peszynska

Tak jak "tea time" tak i "coctail hour" to specjalny czas w ciagu dnia, troche juz blizej wieczora, kiedy na sen jeszcze za wczesnie a pracowac juz sie nie chce, idealny czas na relaks, kiedy szklaneczka czegos mocniejszego wydaje sie zupelnie na miejscu. Wytrawny barman potrafi jednak spreparowac drinka pasujacego do kazdej pory dnia i kazdego nastroju, poczawszy od sta­wiajacej na nogi porannej Bloody Mary a zakonczywszy wieczorna Brandy Alek­sander.

Przepyszne, czarujace, nawet lekko dekadenckie kolorowe napoje alkoholowe sa nieprzerwanie en vogue. Króluja w klubach, barach, restauracjach, na urodzinach i weselach, a nawet w seria­lach telewizyjnych, co przytrafilo sie mieszance 100ml wódki, 100ml soku z zurawiny i 25ml Cointreau, tworzacej drink Cosmopolitan, cieszacy sie ogromna popularnoscia wsród bohaterek serialu produkcji HBO "Sex and the City".

Nie trzeba jednak byc barmanem, aby dopelnic chwile dnia estetycznym napojem bedacym uczta dla oka, gardla i ducha. Stworzenie dobrego koktajlu to przede wszystkim kwestia dobrych skladników, odpowiedniego ich odmie­rzenia oraz odrobiny wyobrazni.

Dobrze tez jest miec odpowiedni sprzet, którego latwosc skolekcjonowania porównywalna jest do zakupu kazdego innego sprzetu gospodarstwa domowego. Do podstawowego wypo­sazenia baru specjalisci zaliczaja shaker, szklanice barmanska, miarke, sitko i lyzke barowa. Do nakladania lodu i owoców uzywa sie szczypiec i widelczyka barowego. Poczatkujacy barman powinien dokladnie przestrzegac ilosci i proporcji skladników podanych w przepisach, choc oczywiscie szykownie wyglada nonszalanckie podrzucanie butelki i beztroskie mieszanie drinka, ale wiem z autopsji, ze zle ulozony koktajl wywiera wrazenie podobne do koktajlu Molotowa.

Oto kilka rad zaczerpnietych u uro­dzonych barmanów, bo musze przyznac, ze jest to umiejetnosc bliska trudnej sztuce gotowania.

Zaczynajac wiec od miar. Wiekszosc przepisów okresla ilosci plynów w centylitrach (1 cl=10ml), inne przydatne miary i ich nazwy spotykane w encyklopediach barmanów to:

1 dash- zakropienie, chlust- odrobina plynu, odpowiadajaca w przblizeniu 8- 10 kroplom. Jest to ilosc, jaka wylewa sie jednorazowo przez dozownik przy energicznym przechyleniu butelki.

1 lyzka barowa - 5ml, albo mniej wiecej lyzeczka do kawy,

1 lyzka stolowa- 15 ml.

Zgodnie z miedzynarodowymi zasadami drinki dzieli sie na short (z ang. krótki, maly) i long (dlugi). Short drink nie powinien byc podawany w ilosci przekraczajacej 60 ml, zas long nie wiecej niz 250 ml.

Do tych drinków potrzebne jest szklo, po pierwsze szklanki martini, w ksztalcie odwróconego stozka na dlugiej nózce jak sama nazwa wskazuje do martini, po drugie niskie szklanki tzw. old fashioned lub rocks do drinków short, szczególni tych podawanych z lodem, po trzecie szklanki wysokie do drinków long, po czwarte kieliszki koktajlowe podobne do martini tylko lekko zaokrag­lone, do margarity czy pina colady, po piate kieliszki do wódki idealne do Wscieklych Psów.

Pora przejsc do najwazniejszego, najniezbedniejszego i najprzyjemniej­szego elementu naszego baru, do alkoholi.

Wódka to silny, cichy typ w barze koktajlowym. Jest podstawa wiekszosci drinków, a znawcy potrafia sie nia delektowac jak dobrym winem. Swego czasu, w Londynie, hitem sezonu byl drink o nazwie Polish Martini, czyli 100 ml Zubrówki, 50 ml Krupniku i 50 ml soku jablkowego. A moim faworytem jest Sake Martini: 50 ml sake, 50 ml wódki, chlust ginu, warto wypróbowac przy najblizszej uczcie z sushi.

Gin odruchowo kojarze z Wins­to­nem Churchilem, lecz przeszedl on ciezka droge zanim trafil do szklaneczki brytyjskiego premiera. W XVIII w. byl trunkiem biedoty, spopularyzowany w czasach prohibicji ze wzgledu na tania produkcje, ewoluowal i dzis jest jednym z najlepszych nieodzownych alkoholi w kazdym barze. Gin najlepiej jest laczyc z vermouth"em.

Whiskey jest najrzadziej uzywanym alkoholem jesli chodzi o kolorowe kok­taj­le. Jednoczesnie jednak te najbardziej znane sa zbudowane na bazie "wody na myszach" jak niektórzy lubia nazywac szkocki wynalazek, i tak Manhattan i wariacje na jego temat to przede wszystkim 100 ml whiskey 50 ml vermouth"u i chlust Angostury, skórka pomaranczowa lub wisienka do przybrania.

Rum to gorące rytmy. Destylowany z trzciny cukrowej, jest wytwarzany gdzie tylko ta rosnie, jednak Ameryka Srod­kowa jest liderem w jego produkcji i mo­ze dlatego wszelkie koktajle z dodat­kiem rumu sa zazwyczaj mieszane ze swiezy­mi owocami, przypominajace ko­lorysty­ke tamtego regionu. Pina Colada jest tego smacznym przykladem: 100ml rumu, 50 ml mleczka koko­sowego, 25ml smietanki, 100ml swie­zego soku ananasowego, wszystko wlo­zyc do miksera z kostkami lodu, wymie­szac, rozlac do szklanek przyozdobio­nych kawalkiem swiezego ananasa.

Brandy to wysokiej klasy alkohol otrzymywany droga destylacji wina. Najpopularniejsze brandy to francuski Cognac i Armagnac, ale hiszpanska Brandy de Jerez w niczym im nie ustepuje. Drinki z brandy sa wykwintne i oryginalne. Doskonalym deserowo-wie­czor­nym koktajlem jest Brandy Alexan­der: 100ml brandy, 25ml kremu kakao­wego, 25ml gestej smietanki, wymieszac z lodem i odcedzic do szklanki typu martini, przyozdobic starta galka muszkata­lowa.

Tequila, ostatnia lecz równie wazna, zawrotna kariere zrobila w latach 80-tych ubieglego stulecia, kiedy to margarita byla, doslownie i w przenosni, na ustach kazdego. Tequila to oczywiscie zabawa sama w sobie z calym rytualem lizania soli, lykania i zagryzania limonka, ale to równiez feeria kolorów w wielu odmianach margarity. Koktajl Margarita jednak to 100ml zlotej tequili, 100ml triple sec, chlust Cointreau, sok z polowy limonki, wszystko wymieszane z lodem, odcedzone do szklanki, której brzeg przyozdabiamy sola.

Oczywiscie na temat wyposazenia baru mozna by tak pisac w nieskon­czonosc, ale przeciez nie o to chodzi. Zakoncze jednak parafraza piosenki, która moze byc róznorodnie interpretowana, w zaleznosci od ilosci spozytych napojów wysokoprocentowych jako pesymistyczna lub optymistyczna, bo kiedy czujemy, ze "nic juz nie warto, tylko upic sie warto", to czemu by nie przepysznym koktajlem wlasnej produkcji.

Ach, zapomnialam o najwaz­nieszym! Remedium! Krwawa Mary: 100ml wódki, 400ml soku pomidorowego, 2 chlusty sosu Tabasco, 2 chlusty swiezego soku z cytryny, 1 lyzka barowa chrzanu, pieprz, galazka selera.

Zaparcia (constipations) naleza do najczestszych zaburzen ukladu pokarmowego. Oblicza sie, ze w Stanach cierpi na nie okolo 28% populacji (okolo 70 milionów), jednakze tylko 2.5 miliona pacjentów zglasza sie z objawami zaparcia do lekarza. Ta olbrzymia dysproporcja pomie­dzy liczba osób dotknietych ta przypadloscia, a szukajacych pomocy swiadczy o tym, jak wstydliwy jest to problem i jak niska jest nasza (lekarzy i pacjentów) swiadomosc, ze jednak jest to powazny problem medyczny.

Ze wzgledu na brak bezposredniego zagrozenia zycia i zdrowia, wielu ludzi wybiera cierpienie w samotnosci i po cichu, anizeli wizyte u lekarza. Wiekszosc ludzi wybiera leczenie przy pomocy ziól i leków, które mozna kupic bez recepty, a do lekarza zglaszaja sie dopiero, gdy powstaja pozaparciowe powiklania. Naleza do nich niedroznosc jelita, pekniecia jelita, krwawienia. W wyniku zaparc i nagromadzenia duzych ilosci kalu w jelicie grubym moze dochodzic do rozszerzenia swiatla jelita grubego i powstania poteznych rozszerzen jelita grubego (megacolon). Rozciagniecie jelita i ucisk przez masy kalowe moze prowadzic do niedokrwienia sciany jelita grubego, owrzodzen odbytnicy, przetok, pekniec odbytu, krwawien, zaburzen elektrolitowych i metabo­licznych. Jezeli powiklania te wystapia u pacjentów obloznie chorych lub nieprzytomnych, moga bez­posrednio moga doprowadzic do smierci.

Zaparcia powoduja czesto nietrzymanie kalu i moczu, z tego tez wzgledu zapalenia ukladu moczowego czesciej spotyka sie u pacjentów z zaparciami. Ból pleców czesto jest jednym z objawów zaparc.

Przecietny dorosly czlowiek spozywa okolo 300-750 gramów pokarmów i wypija okolo 1-2 litrów ply­nów na dzien. Dlugosc ukladu pokarmowego pomiedzy ustami a odbytem to okolo 8-10 mertów. Przelyk ma okolo 35 centymetrów, zoladek i dwunastnica to okolo drugie tyle, jelito grube ma dlugosc okolo 1-1.2 metra. Pozostala dlugosc przypada na jelito cienkie.

Polkniety pokarm jest przesuwany z zoladka zazwyczaj po 2-4 godzinach. Przejscie pokarmu przez jelito cienkie zabiera okolo 1-1.5 godziny (w trakcie glodówki dwa razy dluzej).

Kal jest formowany w jelicie grubym (colon). Odbywa sie to poprzez skomplikowane procesy fermentacji bakteryjnej pokarmu i poprzez wchlanianie wody, elektrolitów, kwasów tluszczowych i produktów bakteryjnej przemiany pokarmu. Resztki kalowe sa przesuwane rytmicznymi ruchami perystaltycznymi w strone odbytu.

Koordynacja perystaltyki jelita jest kontrolowana przy pomocy ukladu nerwowego, odruchów z mies­niówki jelita i lokalnie wydzielanych substancji che­micznych (neuroprzekazników, hormonów). Te trzy glówne mechanizmy synchronizuja ruchy perystaltyczne jelita, zapewniajac pasaz mas kalowych w strone odbytu. Zaburzenia powyzszych mechanizmów moga prowadzic do zaparc. Przejscie kalu przez jelito grube zabiera zazwyczaj 12-30 godzin.

Odruch wyprózniania polega na synchronizacji skurczów miesni brzucha przy jednoczesnym rozluznieniu zwieracza odbytu i miesni przepony miednicy w trakcie pobudzonej perystaltyki jelita grubego. Masy kalowe moga byc dowolnie zatrzymane w koncowym odcinku jelita grubego poprzez skurcz miesnia zewnetrznego zwieracza odbytu, który to miesien jest zalezny od naszej woli.

Istnieje kilka teorii zaparc i zidentyfikowano wiele przyczyn tej dolegliwosci. Zaparcia moga powstawac w wyniku zaburzen wyprozniania, ale moga tez byc objawem chorób ukladu pokarmowego lub tez ogólnoustrojowych. Rózne tez sa definicje zaparc, tak jak rózne sa czestotliwosci wyprózniania dla róznych osób. Historycznie przyjmuje sie jako prawidlowe wypróz­nianie sie od trzech razy na dzien do trzech razy na tydzien.

Wczesniejsza definicja zaparc definiowala zapar­cia jako wypróznianie sie dwa razy na tydzien lub rzadziej. Definicja ta nie obejmowala problemów zwiazanych z twardoscia kalu, czasem przechodzenia pokarmu przez przewód pokarmowy, cisnieniem w jelicie, bólem zwiazanym z wypróznianiem sie, wzdeciami, uczuciem pelnosci lub niecalkowitego wyp­róznienia.

Definicje zaparc scislej okreslaja tak zwane kryteria rzymskie (miejsce kongresu gastroenterologów gdzie okreslono wszystkie te kryteria). Wedlug tychze kryteriów za­parcia sa zdefiniowane jako dolegliwosci brzuszne przebiegajace z co najmniej dwoma objawami takimi jak parcie na stolec, twardy lub guzowaty kal, zablokowanie odbytu, niecalkowite wypróznianie, koniecznosc recz­nego usuwania kalu, mniej anizeli trzy wypróz­nienia na tydzien przez okres co najmniej dwanastu tygodni w czasie ostatnich dwunastu miesiecy.

Zaparcia mozna podzielic na trzy glówne grupy. Pierwsza grupa to zaparcia powstale w wyniku oslabie­nia motoryki jelita grubego (colonic inertia), powo­dujacej przedluzenie pasazu mas kalowych przez okreznice. Lecznicze podawanie blonnika przy tym typie zaparc pogarsza zaparcia poprzez wydluzenie czasu przechodzenia kalu przez jelito grube. Wyp­róz­nianie moze nastepowac co kilka dni, a nawet co kilka tygodni. Ten typ zaparc zaczyna sie najczesciej w mlodym wieku i najczesciej dotyczy kobiet. Najskuteczniejsze leczenie tego typu zaparc to dieta niskoresztkowa (niskoblonnikowa) i osmotyczne leki przeczyszczajace (milk of magnesia, polyethylene glycol solution).

Zaparcia obstrukcyjne charakteryzuja sie nadmier­nym parciem na stolec i uczuciem niepelnego wypróz­nienia. Leczenie tej postaci zaparc sklada sie z cwiczen rozluzniajacych miesni odbytu i miesni przepony miednicy. Jezeli zaparcia obstrukcyjne sa powodowane przez zaburzenia anatomiczne w polozeniu pecherza moczowego lub jelita grubego, niezbedne czasami jest leczenie chirurgiczne.

Najlagodniejsze zaparcia to zaparcia o normalnym pasazu, gdzie praktycznie cala czynnosc jelita grubego jak i akt wyprózniania sa prawidlowe, natomiast pacjent ma wrazenie, ze te czynnosci sa zaburzone. Leczenie tej formy zaparc sklada sie z edukacji pacjenta.

Zaparcia moga byc objawem zespolu jelita wrazliwego (irritable bowel syndrome), gdzie oprócz zaparc moga wystepowac biegunki, wzdecia, nadmierna ilosc sluzu w kale, twardy, kulkowaty kal.

Ogólne zasady radzenia sobie z zaparciami to regu­larne wypróznianie sie najlepiej o tej samej porze, naj­lepiej w domu, po wiekszym posilku. Spozycie posilku doprowadza do pobudzenia perystaltyki jelit, a co za tym idzie, do przesuwania mas kalowych w strone odbytu. Jest to najlepszy czas zeby dokonac wypróznienia. Odruch zoladkowo-jelitowy (gastro-colonic reflex) jest odruchem bezwarunkowym i wystepuje u wszystkich ludzi. Odruch ten polega na tym, ze rozciagniecie scian zoladka i przejscie tresci zoladka do dwunastnicy przyspiesza perystaltyke jelita grubego. Odruch ten wystepuje w kilkanascie - kilkadziesiat minut po jedzeniu i gdy w tym momencie dochodzi do wyprózniania, jelito grube praktycznie samo wydala kal. Odruch ten niestety bardzo latwo mozna zahamowac przy pomocy naszej woli, i niestety wypróznianie bez tego odruchu przebiega duzo ciezej. Lepiej wiec nie walczyc z natura i wyprózniac sie wtedy, kiedy chce nasz organizm, a nie wtedy, kiedy my chcemy.

Najczestsze przyczyny zaparc to dieta uboga w wode i blonnik, zmniejszona aktywnosc fizyczna, nie­wygodne ubikacje, swiadome zahamowanie odruchu wyprózniania, zaburzenia psychiatryczne, bolesne wyp­róz­nianie w wyniku pekniecia sluzówki odbytu, bola­cych zewnetrznych hemoroidów, wypadania odbytnicy, owrzodzen koncowego odcinka jelita grubego. Do zaparc moga tez doprowadzic nowotwory jelita grubego, uchylki jelita grubego, stany zapalne, endometrioza.

Duzo leków powoduje zaparcia jako objaw uboczny brania tych leków. Z uzywanych w Stanach leków, co najmniej 900 moze powodowac zaparcia. Najbardziej popularne leki powodujace zaparcia to leki przeciwbólowe (nawet te bez recepty), przeciwdepre­syjne i psychotropowe, leki nadcisnieniowe, suplementy zelaza, wapnia, leki zobojetniajace kwas zoladkowy, leki chemioterapeutyczne, przeciwdrgawkowe, przeciwuczuleniowe.

Diagnostyka zaparc sklada sie z dokladnego wy­wiadu, który moze bardzo duzo wyjasnic i ustalic po­chodzenie zaparc. Czasami pacjenci wymagaja dodat­kowych badan fizycznych i laboratoryjnych.

Badanie pacjentów z zaparciami skupia sie na dok­ladnym zbadaniu funkcji miesnia zwieracza odbytu, czasami okreslenia czasu transferu jedzenia przez przewód pokarmowy. Pacjentom powyzej piec­dzie­siatego roku zycia zaleca sie zbadanie kalu na krew utajona (wykrywa krwawienia z przewodu pokarmowego) i wzier­nikowe badanie krancowej czesci jelita grubego (sigmoidoscopy) lub kolonoskopie (obejrzenie calego jelita grubego przy pomocy endoskopu) co dziesiec lat. U pacjentów, u których bliski czlonek rodziny (first-degree relative) ma historie raków jelita grubego lub polipów, zaleca sie kolonoskopie w wieku lat czterdziestu i co dziesiec lat pózniej. Badanie krwi moze pozwolic na okreslenie problemów metabo­licznych i niedobory hormonów tarczycy.

Pacjenci z zaparciami moga miec prawidlowy lub opózniony czas przejscia pokarmu przez uklad pokarmowy, moga tez miec zablokowane wypróznianie na poziomie odbytu i miesni przepony miednicy. Przy zablokowanym wypróznianiu, czas przejscia pokarmu przez uklad pokarmowy jest prawidlowy, natomiast sam akt wypróznienia jest zaburzony.

Czesto w czasie wyp­rózniania dochodzi do nadmiernego parcia na stolec nawet przy luznym i miekkim stolcu, a ze wzgledu na brak poprawy wyprózniania po zazyciu srodków prze­czyszczajacych, czesto mechaniczne reczne wypróz­nianie jest niezbedne.

Pomimo istnienia olbrzymiej populacji dotknietej problemem zaparc, bardzo malo jest wyników z dobrze przeprowadzonych badan na ten temat. Swiadczy to o ignorancji tematu zaparc przez srodowisko naukowo-medyczne. Nic tez dziwnego, ze wielu pacjentów cierpiacych na zaparcia nie zglasza tego jako problemu swoim lekarzom, bo pewnie wielu z nich kiedys ten problem zglosilo, lecz nigdy nie dostali porady, która by im pomogla. Dlatego tez wielu z nich wybralo droge cierpienia w ciszy i milczeniu.

Doktor medycyny Błażej Łojewski, M.D. 

(Blazej Lojewski)

Naturalizowanie sie, a wiec staranie sie o obywatelstwo USA, jest w tym roku bardzo popularne. Prawdopodobnie dlatego, ze wiele osób mieszkajacych w USA legalnie od lat chcialoby wziac udzial w tegorocznych wyborach prezydenckich. Ta tendencja jest bardzo korzystna dla imigrantów. Im wiecej imigrantów wsród elektoratu, tym bardziej przyszle administracje i czlonkowie Kongresu beda sklonni do reformy prawa imigracyjnego. Zachecam wobec tego wszystkich tych, którzy sie kwalifikuja do skladania aplikacji naturalizacyjnych.

Drugim powodem, dla którego wielu imigrantów zainteresowanych jest otrzymaniem obywatelstwa USA sa zaostrzone kontrole graniczne. Osoby, które sa rezydentami Stanów Zjednoczonych i byly w przyszlosci aresztowane sa zatrzymywane podczas kontroli na granicy "do wyjasnienia". Nawet osoby, których aresztowanie bylo nieporozumieniem, i którzy pózniej sa uniewinnieni sa zatrzymani, poniewaz CIS - Biuro Imigracyjne ma od lutego informacje od FBI o wszystkich aresztach na koncie imigranta. Aby wiec uniknac tych nieprzyjemnych sytuacji, wiele osób decyduje sie na staranie sie o obywatelstwo USA.

W niniejszym artykule chcialabym poruszyc temat aplikantów w podeszlym wieku, którzy obawiaja sie, ze nie beda mogli zdac egzaminu naturalizacyjnego ze wzgledu na klopoty z jezykiem angielskim. Prawo imigracyjne wprowadza jednak pewne udogodnienia w przypadku osób w podeszlym wieku. Sa one jednak glównie zwiazane z tym, jak dlugo dana osoba ma pobyt staly. Sam wiek nie wystarczy.

Prawo imigracyjne pozwala na zdawanie egzaminu w jezyku ojczystym w przypadku osób, które osiagnely wiek ponad 55 i maja zielona karte od lat 15, lub osobom, które osiagnely wiek 50 lat i maja zielona karte od przynajmniej 20 lat. Te osoby moga zdawac w jezyku ojczystym, i sa zwolnione z egzaminu pisemnego. Musza one jednak nauczyc sie odpowiadac w jezyku ojczystym na pytania o historii i ustroju Stanów Zjednoczonych.

Osoby, które osiagnely 65 lat i maja zielona karte od 20 lat sa nie tylko zwolnione z egzaminu jezykowego, a wiec moga zdawac w jezyku ojczystym, ale równiez maja ulatwiony egzamin z historii. Egzamin jest ograniczony do najprostszych pytan typu: kolor flagi narodowej, obecny Prezydent, pierwszy Prezydent, itp.

Wiekszosc osób w podeszlym wieku nie osiagnelo jednak wymaganych 15 lat wymaganego zamieszkania na prawach rezydenta, aby starac sie o zwolnienie. Dla tych osób prawo imigracyjne równiez przewiduje pewne ulgi. Mianowicie, osoby, które cierpia na dolegliwosci fizyczne lub psychiczne, które powoduja problemy z pamiecia, moga byc zwolnione z egzaminu na obywatelstwo na podstawie ewaluacji medycznej. Taka ewaluacje moze przeprowadzic kazdy lekarz lub psycholog licencjonowany w USA. Ewaluacja ta wykonywana jest na specjalnym druku biura imigracyjnego, N-648, Medical Certification for Disability Exceptions. Druk ten jest dostepny na stronie internetowej biura imigracyjnego, ma go równiez kazdy prawnik imigracyjny.

Kazdy lekarz lub psycholog wypelniajacy taki druk powinien robic to w porozumieniu z prawnikiem imigracyjnym. Przepisy Biura Imigracyjnego dotyczace rodzajów choroby lub schorzenia, które zwalnia z egzaminu na obywatelstwo sa bardzo szczególowe. Bardzo szczególowe sa równiez wymagania co do tego, w jaki sposób formularz powinien byc wypelniony i co powinien zawierac. Te wymagania ustalone zostaly nie tylko w przepisach, ale równiez w praktyce lokalnego biura imigracyjnego. Oficer przeprowadzajacy interview przekaze nasze zwolnienie do jednego z trzech supervisorów w biurze naturalizacji i dopiero supervisor podejmuje decyzje, czy zwolnienie lekarskie powinno byc przyjete. Od supervisora i jego interpretacji wymagan prawnych zalezy wobec tego, czy zwolnienie bedzie przyjete, czy nie.

Dla supervisora najwazniejsze jest to, czy choroba lub dolegliwosc, na jaka cierpi aplikant ma zwiazek z utrata lub ograniczeniem pamieci. Od mozliwosci zapamietywania i odtwarzania nauczonego materialu zalezy bowiem, czy osoba jest w stanie nauczyc sie jezyka angielskiego, historii i informacji o ustroju USA, a wiec tych wiadomosci, które testowane sa na egzaminie o obywatelstwo. A wiec dolegliwosci typu nerwica lub depresja nie sa tutaj wystarczajace. Musza one dotyczyc pamieci.

Nie wystarczy jednak wydac diagnoze, trzeba opisac chorobe i przede wszystkim wyjasnic tzw. nexus, a wiec zwiazek miedzy choroba a niemozliwoscia przygotowania sie na egzamin. To wlasnie brak opisu tego nexus najczesciej powoduje odrzucenie zwolnienia lekarskiego.

Inna rzecza wymagana w zwolnieniu lekarskim jest tzw. DSM Diagnosis, co oznacza, ze diagnoza lekarska, a wiec choroba lub schorzenienie, musi byc opatrzone kodem DSM. Na podstawie tego kodu supervisor w Biurze Imigracyjnym bedzie mógl sprawdzic w swoich materialach jakiego rodzaju jest to choroba i czy spelnia ona wymagania na zwolnienie z egzaminu.

Samo interview w przypadku osoby, która posluguje sie zwolnieniem lekarskim wyglada naste­pujaco. Najpierw wywolani jestesmy przez oficera, któ­ry bedzie mial z nami interview, potem nalezy wytlumaczyc oficerowi, ze poslugujemy sie zwolnieniem lekarskim i przyprowadzilismy tlumacza. Nastep­nie oficer po odprowadzeniu nas do swego biurka uda sie do supervisora, który zdecyduje o tym, czy zwolnienie jest wystarczajace.

Na takim interview warto jest miec ze soba prawnika imigracyjnego, który bedzie przedstawial oficerowi i supervisorowi argumenty prawne za przyznaniem zwolnienia lekarskiego. Supervisor zazwyczaj zainteresowany jest nastepujacymi faktami: czy aplikant prowadzi samochód, czy prawo jazdy zdawal po angielsku, czy pracuje i jakie sa jego obowiazki, czy mial problemy z pamiecia wczesniej, czy te problemy medyczne byly wczesniej uwzglednione w badaniach lekrskich na zielona karte, itd. Jesli supervisor stwierdzi, ze zwolnienie nie jest odpowiednie, to bedzie prosil o uzupelnienie i umówi aplikanta na ponowne interview. Na nastepnym interview aplikant bedzie mial ostatnia szanse, aby przedstawic swe argumenty. Jesli supervisor za pierwszym razem nie przyjmie zwolnienia lekarskiego, nalezy go zapytac, czego dokladnie wymaga w tym nowym.

Biuro Imigracyjne przyznaje zwolnienia lekarskie z egzaminu bardzo czesto, pod warunkiem, ze sa one dobrze przygotowane. Równiez aplikant musi byc przygotowany na odpowiedz na wiele pytan dotyczacych swojej choroby. Dobre przygotowanie dokumentów i aplikanta decyduje o powodzeniu.

Mam nadzieje, ze artykul ten zacheci do starania sie o obywatelstwo tych, którzy obawiali sie interview i egzaminu ze wzgledu na wiek lub inne problemy medyczne.

Pragne równiez poinformowac, ze Biuro Imigracyjne od 30 kwietnia 2004 zmienilo oplaty za formularze imigracyjne. Prosze wiec skonsultowac sie z prawnikiem, zanim wysla Panstwo jakakolwiek aplikacje.

Autorka artykulu jest Agata Gostynska-Frakt.

Adwokat imigracyjny i rodzinny

Tel (312) 644-8000

Adres: 100 W. Montrose, Suite 1705

Chicago, IL 60603

Obrona przed rozwodem

Powiedzmy, ze ty chcesz rozwodu, ale twój wspólmalzonek nie chce sie zgodzic. Czy jest jakis sposób, by zmusic malzonka do rozwodu? Istnieja pewne sposoby obrony, lecz maja one znaczenie tylko w przypadku postepowaniu z orzeczeniem o winie. Rozwody no-fault sa w zasadzie nie do obrony. Jezeli ty chcesz sie rozstac, twój malzonek nic nie moze zrobic, by rozwód powstrzymac.

Przebaczenie (condonation) .

‑Jezeli osoba poszkodowana przebaczy drugiej stronie, wtedy przestaje istniec powód do rozwodu.

Prowokacja lub uzasadnienie

(provocation and justification).

Jezeli np. zona ubiega sie z rozwód na podstawie okrucienstwa, porzucenia, braku finansowego utrzymania ze strony meza itp., maz moze uzasadniac, ze jego zachowanie bylo sprowokowane lub uzasadnione nagannym zachowaniem zony. Na przyklad po zdradzeniu zony maz moze argumentowac, ze zona pierwsza popelnila cudzolóstwo. Albo zona, która spakowala walizki i opuscila meza moze twierdzic, ze uczynila to, dlatego, ze maz ja bila. Jezeli twoje malzenstwo jest w stanie rozpadu, nie daj sie prowokowac zachowaniem drugiej strony i zanim cokolwiek uczynisz, skontaktuj sie z adwokatem.

Zmowa.

Czasami maz i zona zainscenizuja pewne dzialania, by znalezc powód do otrzymania rozwodu. Taka zmowa jest wykroczeniem i naruszeniem systemu sadowego. Jezeli któres z malzonków wyjawi ukartowana gre, sad moze odmówic udzielenia rozwodu.

Gdzie ubiegac sie o rozwód

Azeby otrzymac rozwód w danym stanie, przynajmniej jedno z malzonków musi byc mieszkancem tego stanu przez okreslony okres, wynoszacy przewaznie od 6 do 12 miesiecy, np. w New Jersey - 12 miesiecy, ale w Nowym Jorku - 24 miesiace. Jezeli ktos nie spelnia tego warunku, powinien albo poczekac ze zlozeniem oficjalnego pozwu, albo zlozyc go w stanie, w którym poprzednio mieszkal.

Wiekszosc stanów w niektórych przypadkach znosi to wymaganie, najczesciej wtedy, gdy powodem rozwodu jest nieludzkie traktowanie wspolma czy zdrada malzenska.

Oto przepisy stanu Nowy Jork, kwalifikujace do uzyskania rozwodu w tym stanie. Musi tam byc spelniony jeden z ponizszych warunków:

1. Jezeli obydwie strony mieszkaja w Nowym Jorku, moga ubiegac sie tam o rozwód, niezaleznie od czasu zamieszkania, pod warunkiem, ze podstawy do rozwodu zaistnialy w Nowym Jorku.

2. Jezeli tylko jedno z malzonków mieszka w Nowym Jorku, mozna rozwiesc sie w Nowym Jorku, jezeli czas zamieszkania w tym stanie wynosil co najmniej jeden rok oraz:

- ‑Malzenstwo bylo zawarte w Nowym Jorku lub

- ‑Malzonkowie zyli ze soba w Nowym Jorku jakis czas w trakcie trwania zwiazku, lub

- ‑Wszelkie powody do rozwodu zaistnialy w Nowym Jorku

3. Jezeli tylko jedno z malzonków zamieszkuje w Nowym Jorku i powyzsze warunki nie moga byc spelnione, malzonek ten musi co najmniej dwa lata ciagle zamieszkiwac w Nowym Jorku, by móc rozwiesc sie w tym stanie. Jak widac, wszyscy Polacy, których wspólmalzonkowie mieszkaja w Polsce, musza przemieszkac w Nowym Jorku dwa lata, by móc sie rozwiesc.

Sady stanowe uznaja rozwody, uzyskane w innych stanach pod warunkiem, ze stany te mialy jurysdykcje nad malzonkami, tzn. malzonkowie mieszkali tam wymagany czas. "Szybkie" rozwody, otrzymane podczas krótkich wypadów jednego z malzonków do innego stanu czy kraju moga byc latwo obalone przez druga strone w sadzie stanu zamieszkania. Taki rozwód moze zostac uznany za niewazny.

Separacja

Pierwszym krokiem w kierunku rozwodu jest sepa­racja. Separacja jest albo dobrowolna, albo orzeczona przez sad. Aby mogla byc uznana za powód do rozwodu, powinna trwac okreslony czas, przewaznie co najmniej rok (18 miesiecy w New Jersey, 12 miesiecy w Nowym Jorku).

Dobrowolna separacja.

Malzonkowie maja prawo sie rozstac i zyc w separacji. Ale spakowanie walizek i opuszczenie domu moze miec bardzo powazne konsekwencje. Maz, który mial dosc nieznosnych fochów zony i wyniósl sie do swojej matki, moze zostac pozwany do sadu o porzucenie rodziny i placenie sowitych alimentów na dzieci i byla polowice. Po podjeciu decyzji o separacji, malzonkowie powinni spisac porozumienie separacyjne, o którym mówimy dalej.

Orzeczenie sadu o separacji

(judical separation).

Sad moze orzec o separacji malzonków. Powodem tego w wiekszosci stanów jest porzucenie lub okrutne traktowanie. Inne powody to: cudzolóstwo, pijanstwo, narkomania, impotencja, choroba umyslowa, nieutrzymywanie rodziny, odrazajace choroby itp. W wielu stanach separacja sadowa moze byc orzeczona z tego samego powodu co rozwód.

Umowa separacyjna.

Rozchodzacy sie malzonkowie powinni spisac umowe separacyjna ( separation agreement), która poswiadcza, ze strony zdecydowaly sie zyc oddzielnie i precyzuje wstepny podzial majatku, dlugów, wysokosc alimentów na dzieci. Umowa podaje, kto bedzie wychowywal dzieci i jakie beda prawa wizytacyjne drugiej strony. Umowa separacyjna stanowi podstawe do pózniejszego orzeczenia rozwodowego ( divorce judgement). Umowa separacyjna zostanie uniewaz­niona, jezeli malzonkowie po jej wygasnieciu zamiesz­kaja ze soba.

Jezeli w gre wchodzi majatek i dzieci, mal­zonkowie powinni skonsultowac sie ze swoimi adwokatami, by poznac i ochronic swoje prawa.

Wynegocjowanie i uzgodnienie umowy separacyjnej oznacza, ze rozwód bedzie za porozumieniem stron. Brak takiego porozumienia spowoduje przeprowadzenie postepo­wania sadowego, w którego trakcie sad postanowi to, czego nie mogli uzgodnic sami zainteresowani.

Procedura rozwodowa

Kolejnym krokiem do rozwodu jest zlozenie pozwu rozwodowego ( complaint albo petition) w odpowiednim sadzie. Moze to byc Family Court, Surrogate, czy Superior Court w zaleznosci od danego stanu.

Pozew zawiera: imiona, nazwiska, adresy stron, miejsce i date zawarcia malzenstwa, powód do rozwodu (z oswiadczeniem, ze wszelkie wymagania tego powodu i terminy oczekiwania zostaly spelnione), imiona, nazwiska, adresy dzieci, zadanie praw rodzicielskich lub praw wizytacji, roszczenie podzialu majatku i dlugów (z ewentualnym oswiadczeniem, ze malzonkowie uzgodnili taki podzial).

Po zlozeniu pozwu w sadzie i zarejestrowaniu go, jego kopia i wezwanie ( summons) musza byc doreczone pozwanemu. W zaleznosci od stanu czyni to marshall, zarejestrowany pracownik process server, pracownik firmy adwokackiej lub dowolna osoba w wieku powyzej 18 lat, która nie jest bezposrednio zaangazowana w sprawie. W przypadku malzonka zamieszkujacego poza Stanami Zjednoczonymi, sady czesto wymagaja dostarczenia pozwu przez adwokata w danym kraju. Jezeli malzonek nie moze byc odnaleziony, mozna poprosic sad, by summons byl wydrukowany w lokalnej gazecie.

Pozwany ( defendant) ma przewaznie od 20 do 30 dni (wiecej, jezeli zamieszkuje poza stanem) na odpowiedz, ze nie zgadza sie z pozwem i podwaza go (contests the case). Jezeli pozwany nie odpowie w przepisowym czasie, sprawa jest uwazana za uncontested, czyli "za zgoda stron" i sad moze orzec zaocznie bez obecnosci pozwanego. Jezeli powód (plaintiff) ubiega sie o podzial majatku, a zadne porozumienie nie zostalo sadowi przedlozone, pozwany bedzie wezwany na szczególowe przesluchanie poswiecone podzialowi majatku.

Pomiedzy zlozeniem pozwu do sadu a zatwierdzeniem rozwodu nalezy zadbac o kilka formalnosci. Jezeli sa dzieci, tymczasowe zarzadzenie (provisional order) powinno sprecyzowac, kto bedzie sprawowal opieke nad dziecmi, ile wyniosa alimenty na ich utrzymanie, kto je bedzie placil, jakie beda prawa odwiedzin. Nalezy usta­lic, czy i ile maz ma placic zonie na jej utrzymanie i jakie beda inne prawa i obowiazki do czasu zatwierdzenia rozwodu.

Jezeli jedno z malzonków zagraza spokojowi czy bezpieczenstwu drugiego, sad moze wydac restaining order (zwany tez order of protection), zabraniajacy temu malzonkowi zblizania sie, dzwonienia i dokuczania drugiej stronie. Wiecej informacji na ten temat mozna znalezc w I tomie ksiazki "Ameryka dla kazdego" w podrozdziale pt. "Przemoc w rodzinie". Osoba, która naruszy order of protection moze byc natychmiast aresztowana.

Wiekszosc rozwodów jest orzekana za zgoda stron, poniewaz malzonkowie uzgadniaja zawczasu zasady rozwiazania malzenstwa. Powód bedzie musial tylko wykazac, ze druga strona zostala prawidlowo poinformowana o rozwodzie, ze istnieje separacja lub ze niezgodnosc charakterów spowodowala nienaprawialny rozpad malzenstwa. W stanie wymagajacym wykazania winy (fault-state) trzeba bedzie przedstawic jednego czy dwóch swiadków na potwierdzenie winy malzonka. Sedzia zatwierdzi taki rozwód bez problemu.

Gorzej rzecz sie ma, jezeli pozwany nie zgadza sie z przyczyna czy jakimkolwiek innym warunkiem rozwodu. Wtedy sprawa bedzie rozpatrywana przez sad z udzialem stron i ewentualnych swiadków.

Wiele stanów wymaga okresu oczekiwania pomiedzy data zlozenia pozwu, a ostatecznym sfinalizowaniem rozwodu. Waha sie on od 20 dni do 4 miesiecy, a prawo stanu Massachusetts wymaga 18 miesiecy oczekiwania w przypadku rozwodów bez orzekania o winie.

Artykul przedrukowano za zgoda

Polskiego Poradnika "Sukces"

Adres: 255 Park Lane; Douglastone, NY 11363

Wraz z wiosna wkroczylismy w okres regularnych spacerów z naszymi czworonogami. Wiosna to jednoczesnie czas pierwszych dluzszych spacerów dla wielu szczeniat urodzonych w okresie zimy, które w obawie przed zimnem spedzaly wiekszosc czasu wewnatrz domu. Zauwazylem, ze nadmiar niekontrolowanego ruchu u mlodego szczeniaka jest czesto powodem problemów wychowawczych w przyszlosci.

W praktyce nowi wlasciciele szczeniecia pozwalaja mu na szalencze zachowanie w domu, a na zewnatrz, ku mojemu zdumieniu, na duza ilosc ruchu bez smyczy. Tutaj wlasnie rodza sie problemy. To wlasnie podczas tych szalenczych zabaw bez smyczy tracimy zupelnie kontrole nad szczeniekiem. To wtedy nie jestesmy w stanie powstrzymac jego gryzienia, skakania, podkradania przedmiotów itd. Kazda próba kontroli szczeniaka konczy sie jego ucieczka, a ze jest szybszy od nas nie mozemy go dogonic. Problem ten utrwala sie podczas nastepnych miesiecy, kiedy pies gwaltownie rosniem, stajac sie silniejszym. Zatrzymanie szalejacego psa duzych rozmiarów jest juz naprawde trudne.

Czy tak byc musi? Absolutnie nie!

Porównujac wiek szczeniecia do ludzkiego, pierwszy rok psa to niemal 20 lat ludzkich w sensie rozwoju psychicznego. Wyobrazmy sobie, ze pozwalamy na absolutnie wszystko naszemu dziecku do lat dwudziestu, nie próbujac nauczac go nawet najprostszych rzeczy.

Rzecz niewyobrazalna. Podobnie niewyobrazalne jest dla mnie pozwalanie na wszystko i nieuczenie psa do 12 miesiecy. Pomimo tego z moich obserwacji wynika, ze niestety tak wlasnie postepuje duzy procent wlascicieli szczeniat. Tymczasem maly piesek juz w wieku zaledwie 7 tygodni zapamietuje wszystko tak jak dorosly pies, choc naturalnie czas przez który takie szczenie potrafi sie skupic jest wielokrotnie krótszy. Nasuwa sie wiec prosty wniosek: nauke szceniecia mozemy rozpoczynac w dniu nabycia psiaka, a zatem juz w wieku 8 tygodni, choc kazda lekcja powinna byc odpowiednio krótsza. Uczenie szczeniaka w tak wczesnym wieku jest prawdziwa przyjemnoscia dla wlasciciela. Nie wymaga zadnych ostrych korekt, a tylko duzo nagradzania. Male szczenie przyswaja wszystko blyskawicznie wypelniajac sobie nowymi rzeczami bardzo chlonny mózg. Mozna elementy nauczania "wplesc" w to co szczenie lubi najbardziej, czyli spacer oraz zabawe. Jednak zawsze pozostaje koniecznosc opanowania umiejetnosci naglego zatrzymania wesolej zabawy i przejscia do etapu posluszenstwa. Nie sposób nauczyc czegokolwiek czworonoga, który szaleje zamiast zwracac uwage na podawane mu komendy. Najprostrzym sposobem uspokojenia malego psa jest ignorowanie jego zachet do zabawy. Jesli bedziemy to robic konsekwentnie, ochota do szalenczego zachowania zostanie zminimalizowana. Naturalnie musimy pamietac, ze kazde szczenie potrzebuje zabawy dla prawidlowego rozwoju, lecz powinno bawic sie jedynie wtedy, gdy my zainicjujemy te zabawe, a nie ono. Nabycie umiejetnosci rozpoczynania oraz zakonczenia zabawy jest niezwykle cenne dla kazdego wlasciciela mlodego psa.

Analogicznie ma sie kwestia kontroli psa na zewnatrz domu. Tutaj przychodzi nam z pomoca smycz. Nie mam na mysli tej rozciaganiej, gdyz taka "retractable leash" nie ma zupelnie zastosowania przy wychowaniu mlodego psa. Jej konstrukcja zmusza nas do uzywania dloni tylko jednej reki, co redukuje niemal do zera nasza mozliwosc kontrolowania psiaka. "Retractable leash" (rozciagana smycz) moze jedynie byc uzyta dla starszego dobrze wychowanego psa, który chodzi z duzym powodzeniem przy nodze, a jest ona jedynie uzywana w celu formalnym aby nie lamac lokalnego prawa. Potrzebna jest nam klasyczna smycz o dlugosci 6 stóp, tak aby w razie koniecznosci mozna ja sobie nawinac na dlon poprawiajac tym samym sile naszego pociagniecia. Szerokosc smyczy powinna byc dostosowana do rozmiaru psa. Generalnie, im wiekszy (wiec silniejszy) czworonóg , tym szersza smycz... Im szersza, tym lepsza i wygodniejsza, gdyz mniej "wrzyna" nam sie w dlon. Najlepsza jest wykonana ze skóry, która najmniej slizga sie w dloni, lecz szeroka na jeden cal oraz podwójnie przeszyta smycz nylonowa równiez dobrze spelni swoja funkcje. Przypomne, ze smycz jest wlasnoscia nasza, a nie psa, zatem nie wolno pozwolic mu jej gryzc. Zauwazylem u wielu wlascicieli psów - Polaków niechec do uzywania smyczy. Przyznam sie, ze nie bardzo potrafie zrozumiec przyczyny takiego stanu rzeczy. Mieszkajacy w warunkach miejskich pies musi chodzic na smyczy, chocby dlatego, ze wymaga tego prawo. W Szwajcarii prawo absolutnie zabrania spuszczania ze smyczy psa ponizej szóstego miesiaca zycia. Mysle, ze nie jest to bez racji. Uczace sie zachowania podczas spacerów szczenie szczególnie potrzebuje smyczy, za pomoca której mozemy je kontrolowac. Poniewaz ogromna wiekszosc z nas jest praworeczna, prowadzamy nasze psy przy lewej nodze i tak jest to przyjete na calym swiecie. Smycz podczas spaceru powinna zawsze byc luzna. Jesli jest napieta, oznacza to ze nasz pies nie potrafi chodzic przy nodze.

Posiadanie zdolnosci pelnej kontroli nad czworonogiem podczas spacerów oraz nauczenie go poprawnego chodzenia przy nodze jest kolejnym milowym krokiem w kierunku wlasciwego wychowania naszego szczeniecia.

Autor artykułu, George C. Urbański jest specjalistą w

Dziedzinie kynologii oraz hodowcą psów. Publikuje artykuły

W magazynach kynologicznych w wielu krajach.

Zajmuje się szkoleniem psów i konsultacjami.

Tel. 847-885-7946

e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

W prasie, Internecie, na ulicznych slupach, czesto mozna znalezc ogloszenia o rewelacyjnym brzmieniu, zachecajace do zarobienia szybkich pieniedzy, podjecia dobrze platnej pracy chalupniczej, otworzeniu wlasnego intratnego biznesu itp.

Uwazaj na nastepujace ogloszenia

Kopertowanie, pakowanie

Kopertowanie reklam, próbek produktów, wypelnianie kopert itp. jest z góry podejrzane, poniewaz te czynnosci sa dawno zautomatyzowane. Mozesz przeczytac ogloszenie, ze za niewielka oplata zostana ci podane informacje jak zarobic na pakowaniu produktów w domu.

W odpowiedzi na anons " for a small fee I"ll tell you how to earn money stuffing envelopes at home", Pani B skusila sie i wyslala na podany adres wymagany money order o wartosci $50, po czym rozczarowana otrzymala list mówiacy, zeby zamiescila w gazecie ogloszenie o tej samej tresci i zarobila na otrzymywanych w ten sam sposób.

Zbyt latwe pieniadze

Podchodz sceptycznie do hasel: oferta dla wszystkich, wspanialy prosty biznes, bez handlu, dystrybucji i ryzyzka, mozesz uniezaleznic sie finansowo w krótkim czasie. Nie raz widzisz pewnie tak dumnie brzmiace ogloszenia.

Zadaj sobie proste pytanie - czy jesli ktos moze uniezaleznic sie finansowo, w bardzo krótkim czasie i w dodatku w prosty i szybki sposób, to zaoferuje to zajecie tobie, a nie zajmie sie nim sam? Zazwyczaj ogloszenia tego pokroju kryja tajemnice tzw. piramid finansowych.

Kariera gwiazdy

" Do you have star qualities?" Agencje modelowe czesto zwabiaja podobnymi ogloszeniami naiwne dziewczeta, którym marzy sie kariera modelek, aktorek, spikerek TV. Wyglada to tak, ze idziesz na interview ze swoimi domowymi zdjeciami albo i bez nich. Po rozmowie z przedstawicielem dowiadujesz sie, ze masz talent i odpowiedni typ urody, ale brakuje ci promotora i profesjonalnego portfolio. Poza tym doskonale nadajesz sie na modelke do wiosennego katalogu kostiumów kapielowych i na pewno wygrasz casting (który odbedzie sie za póltora miesiaca), jak tylko popracujesz troche nad soba. Okazuje sie, ze musisz zaplacic ok. $1500 za wstepna sesje zdjeciowa. Oczywiscie, abys sie nie zrazila, mozesz to rozlozyc na raty bez odsetek, jezeli natychmiast zdecydujesz sie wziac udzial w kursie makijazu, który nauczy cie profesjonalnego jego wykonywania i dobrze by bylo, gdybys nie pominela kursu zwiazanego z moda, uczesaniem i oczywiscie prawidlowym poruszaniem sie (czy to na "wybiegu" czy przed obiektywem). Dodatkowe kursy tez nie sa za darmo, ale mily glos w sluchawce powie ci, ze przeciez w kazda kariere trzeba zainwestowac, a ty na pewno osiagniesz sukces, bo agentka dawno nie widziala tak oryginalnej buzi.

Konczy sie na tym, ze fotograf wykona kilka urzekajacych fotek, agencja wreczy ci porfolio, ulotki reklamowe i kaze czekac na telefon, którego sie nie doczekasz, chyba ze zostaniesz zauwazona przez profesjonalna agencje, która nie wiezmie ani grosza za wykonanie zdjec próbnych, bo leza one w interesie agencji, gdyz poczatkujace modelki daja przede wszystkim zyski agencji, a nie sobie.

Prace chalupnicze

Potencjalni pracodawcy oferuja czesto prace przy szyciu ubranek dla lalek, skladania prostych przedmiotów, reczne wykonywanie kartek okolicznosciowych.

Pani Iksinska skusila sie taka oferta bo doskonale potrafi szyc. Zaoferowano jej szycie fartuszków kuchennych, których wykonanie jest banalnie proste, tylko mimo iz wspomniana posiada swoja maszyne do szycia, musi kupic te, oferowana jej przez przyszlego chlebodawce, a ten wtedy przesle jej równiez wzory wymaganych modeli do szycia i material, z którego nalezy wykonac zamówienie. Nasza pani Iksinska skusila sie i zaplacila kilka tysiecy dolarów za wyposazenie i towar do zrealizowania umowy, w której sie nie doczytala, ze firma bedzie odku­pywac od niej wyroby gotowe tylko pod warunkiem, ze spelnia specjalne wymogi jakosci, które ustala odbior­ca. Niestety mimo, iz nasza sympa­tyczka jest biegla krawcowa, od lat nie potrafi sprostac wymogom jakos­ci, gdyz nigdy nie przedstawiono jej ich norm. Teraz musi sprzedawac to­war na wlasna reke, a najprawdopo­dobniej go wyrzuci, bo nie znajdzie nabyw­ców.

Uwazaj na pulapki

W zwodniczych ogloszeniach zwy­kle pomija sie fakt, ze praca zajmie nam wiele godzin bez wynagrodzenia.

Nie ujawnia sie kosztów, jakie be­dzie trzeba poniesc np. na swoje wlasne ogloszenia prasowe, znaczki pocztowe, koperty, sprzet kompute­rowy i inne wklady wlasne niezbedne do rozpoczecia pracy.

Do potencjalnych nabijanych w butelke pracow­ników, wysylane sa broszury oraz informacje na dyskiet­kach, kasetach video itp., a wraz z nimi listy rekomendacyjne (reco­mmendation letters), potwier­dzajace za­dowolenie ludzi z tego zajecia i umowa do podpisania.

W tego typu ofertach zwykle nie wspomina sie o kilku tysia­cach dolarów, które bedzie trzeba za­inwestowac w sprzet, szkolenie lub oprogramowanie do komputera.

Jak sie ustrzec pulapek

Przede wszystkim nalezy sprawdzic nastepujace punkty umowy:

• ‑Jakie zadanie zostanie ci przy­dzielone (popros o szczególowy opis oferowanej pracy).

• ‑Dowiedz sie, czy dostaniesz regularna wyplate (wage, salary), czy komisowe ( commision); od jakich czynników bedzie zalezec twoje wynagrodzenie?

• ‑Kto bedzie platnikiem twojego wynagrodzenia (popros o dokla­dna nazwe i adres firmy).

• ‑Kiedy dostaniesz pierwszy czek i na jaka kwote?

• ‑Jaki bedzie trzeba poniesc koszt wlasny programu razem z wypo­sazeniem, potrzebnymi mate­ria­­lami i oplatami czlonkowskimi?

Jak rozpoznac oszustów?

Nieuczciwi pracodawcy cechuja sie nastepujacym postepowaniem:

• Nigdy nie oferuja stalego wyna­grodzenia.

• ‑Obiecuja bardzo duze zyski w bardzo krótkim czasie.

• ‑Pod listami polecajacymi nie ma numeru telefonu do osoby, która go podpisala, wiec nie masz szan­sy sprawdzic jego autentycz­nosci.

• ‑Wymagaja wkladu finansowego za instrukcje lub zakupu " starter kit", zanim wyjawia na czym po­lega zyskownosc przedsiewzie­cia.

• ‑Zapewniaja o szerokim rynku zbytu na ich produkty lub wyroby, które oferuja, ze pomoga ci wytwarzac.

• Nie wymagaja doswiadczenia.

• ‑Ponaglaja, zeby szybko podjac decyzje o zatrudnieniu.

• ‑Biora twoje pieniadze bez zadnych skru­pulów, w zamian dajac tyle, co kot naplakal lub nawet mniej

Gdzie kierowac skargi

Skargi na nierzetelne fimy oferujace "lipna" prace oraz te, które nie chca zwrócic zainwestowanych przez ciebie pieniedzy, za które nic w za­mian nie otrzymales, mozna skladac w nastepujacych instytucjach:

• ‑ The Federal Trade Commission ­877/FTC-HBLP (977-382-4351) lub www.ftc.gov.

• ‑Biuro prokuratury ( Attorney Ge­neral"s Office) w miescie czy stanie, w którym mieszkasz, lub w którym znajduje sie firma.

• ‑Lokalne biuro ochrony praw konsumentów ( local protection offices), które mozesz znalezc przy pomocy internetowej witryny www.pue­blo.gsa.gov/crh/state.htm.

• ‑Lokalny oddzial Better Business Bureau ( www.bbb.org lub dla mieszkanców Nowego Jorku www.newynrk.bbb.org, albo pod adresem 257 Park Ave South, NY 10010-7384 tel. 212- 533-6200;

• ‑ The United States Postal Inspec­tion Service www.usps.com/postalinspectors/.

• ‑Kierownika dzialu ogloszen w gazecie, w której przeczytalismy o ofercie. Powinien wstrzymac klamliwe reklamy.

Strzez sie oszustów.

Artykul przedrukowano za zgoda

Polskiego Poradnika "Sukces"

Adres: 255 Park Lane; Douglastone, NY 11363

Utrzymanie trzezwosci jest zadaniem równie trudnym, a moze nawet trudniejszym niz okresowe niepicie. Tak samo jak choroba alkoholowa ma ono swoje specyficzne etapy i stanowi dlugotrwaly proces, podobnie jak powracanie do zdrowia i trwanie w trzezwosci. Warto by ten fakt calkowicie zrozumiec i trwale zaakceptowac. Utrzymanie trzezwosci to nie jeden, najczesciej wymuszony z zewnatrz krótki etap, tylko trwajacy wiele lat powolny proces, w którym ulegaja zmianie bodaj wszystkie elementy zycia osoby uzaleznionej. Zdrowienie trwa lata. Jezeli kontakt z alkoholem trwal 10-20 lat i wtedy przed laty zatrzymany zostal proces dojrzewania, to nie jest mozliwe, aby teraz szybko nadrobic ten stracony czas i dojrzec w pare tygodni czy miesiecy. Kazda osoba uzalezniona, która swiadomie podejmuje decyzje o trwalej trzezwosci w swoim zyciu, musi przyjac do wiadomosci fakt, ze przez wiele nastepnych lat, a moze nawet do konca zycie bedzie musiala przedsiebrac powazne kroki zaradcze, aby nigdy juz nie wrócic do picia. Zanim przejde dalej, chcialabym poruszyc jeszcze bardzo istotna kwestie, a mianowicie rozróznienie pomiedzy abstynencja a trzezwoscia. Mówi sie, ze z abstynencja mamy do czynienia wtedy, kiedy osoba uzalezniona podejmuje decyzje o niepiciu i próbuje w tej decyzji wytrwac, nie podejmujac jednoczesnie wysilku zmiany samego siebie. Najczesciej towarzysza jej srodki wspomagajace w postaci tabletek nasennych lub innych srodków uspokajajacych. Pomimo faktu powstrzymywania sie od alkoholu, ten etap zdrowienia okreslamy jako "suchy" alkoholizm, poniewaz powrót do nalogu moze byc tylko kwestia czasu. Suchy alkoholik powróci do nalogu, poniewaz abstynencja jest pelna napiecia, cierpienia, podatna na rózne zagrozenia, nawet niewielkie (kolega nalegajacy na wspólne wyjscie do baru, czy problemy w pracy lub w rodzinie) i konczaca sie najczesciej nawrotem picia. Zupelnie inny stan okresla sie mianem trzezwosci. Stan taki osiaga sie po dlugotrwalej pracy nad zmiana samego siebie, bo tylko taka zmiana moze dac nadzieje (nie gwarancje) na utrzymanie trzezwosci. Oczywiscie, wyzej wymieniona zmiana nie moze zostac dokonana bez pomocy z zewnatrz. Wiele osób zostaje zlapanych w pulapke samodzielnego podjecia wyzwania zdrowienia.Rozumuja: "jesli sam doprowadzilem sie do takiego stanu, to tez sam z niego wyjde". Glebokie zmiany, które musza zajsc w samym uzaleznionym, aby trwale przestac pic, nie sa mozliwe metodami "chalupniczymi". Nawet jesli sprawdzaja sie przez pewien czas, to okupione sa bólem, który niczemu nie sluzy, poniewaz po pewnym czasie niewygód i cierpienia uzalezniony wraca do punktu wyjscia. Nie ma watpliwosci, ze aby byc trwale trzezwym, trzeba usta­wicznej, nigdy niekonczacej sie pracy nad zmianami samego siebie.

By do nich doprowadzic, zwazywszy na wieloczynnikowa koncepcje przyczyn powstania uzaleznienia, niezbedny jest wielodyscyplinarny zespól specjalistów. Obok lekarza, psychologa, doradcy rodzinnego, powinien znalezc sie specjalista od terapii uzaleznien. Programy zdrowienia planowane sa na okres wielu miesiecy, a kontakt z grupami wsparcia (takimi jak Anonimowi Alkoholicy) nawet na wiele lat. Sa miejsca, gdzie leczenie odbywa sie bardzo intensywnie w warunkach stacjonarnych, inne miejsca oferuja kilka godzin tygodniowo, oczywiscie, im bardziej intensywnie uczestniczymy w programach zdrowienia, tym szybsze sa efekty. Warto zorientowac sie czy programy, w których mamy zamiar uczestniczyc, traktuja alkoholizm jako chorobe, poniewaz wszystkie inne podejscia nie sa oparte na nowoczesnym, naukowym podejsciu do alkoholizmu. Bardzo przydatny i rozpowszechniony w leczeniu uzaleznien stal sie amerykanski "Model Minnesota".

Oto jego podstawowe zalozenia:

- ‑Traktowanie alkoholizmu jako choroby, która jest przez osobe uzalezniona nie zawiniona, postepujaca, przewlekla i prowadzaca do smierci (jesli nie jest leczona).

- ‑Traktowanie alkoholizmu jako choroby tzw. pierwotna, która nie jest przejawem innych zaburzen, po których rozwiazaniu przestanie ona istniec.

- ‑Przyjecie,ze na powstanie choroby zlozylo sie wiele czynników (polietiologia).

- ‑Objawem choroby jest zaprzeczenie i racjonalizacja - zaliczane do mechanizmów obronnych, które dotycza nie tylko samego uzaleznionego, ale calej rodziny.

- ‑Celem dlugofalowym jest dozywotnia trzezwosc i calkowite powstrzymanie sie od uzywania wszelkich substancji psychoaktywnych (alkohol, inne narkotyki, czyli srodki zmieniajace swiadomosc).

- ‑W leczeniu powinien uczestniczyc wielodyscyplinarny zespól terapeutów ze szczególnym uwzglednieniem trzezwych alkoholików jako wspomagajacych terapeutów.

- ‑Wykorzystanie filozofii Anonimowych Alkoholików oraz Programu Dwunastu Kroków.

- ‑Przekonanie, ze wstepna motywacja nie jest decydujaca o przebiegu i wynikach leczenia. Motywacje uzyskuje sie wraz z postepami w leczeniu.

- ‑Podejmowanie dzialan, aby umozliwic pacjentowi zrozumienie istoty choroby i identyfikacje z jej objawami.

- ‑Czynienie starania, aby doprowadzic do zrozumienia przez alkoholika koniecznosci dokonania zmian w zyciu i pojawienia sie potrzeby wprowadzenia tych zmian.

- ‑Wlaczenie do leczenia calej najblizszej rodziny alkoholika.

Przy zalozeniu, ze uzaleznienie od alkoholu jest choroba, która mozna zaleczyc (nie wyleczyc), proponowana kuracja nie moze zakonczyc sie calkowitym wyleczeniem i z tego powodu powinna byc traktowana raczej jako pomoc w radzeniu sobie z choroba, poniewaz na dalszym etapie jest to bardziej opieka niz leczenie.

Warto tez wiedziec, ze zostaly opracowane równiez programy pomocy osobom, które wprawdzie pija juz nadmiernie, jednak nie wykazuja objawów uzaleznienia. Osobom takim proponuje sie m. in. nauke odmawiania alkoholu, samokontroli poziomu spozy­wa­nego alkoholu, nowych nawyków zwiazanych z trybem zycia, spedzaniem wolnego czasu oraz podejmuje sie próby wypracowania nowej, bardziej satysfakcjonujacej postawy zyciowej. Nastepnym razem - wiecej na temat zagrozen w utrzymaniu trzezwosci.

Autorka artykulu, Grazyna Sobiczewska,

Jest terapeuta rodzinnym i malzenskim.

Family Consueling & Rehabilitation Center

5820 W. Irving Park Road, Chicago, IL

Tel. 800-352-0005 (bezplatny), 777 685 8482

www.helpfamily.com

Jarosław Armatys

Dłużnik - też człowiek

Pojedynki z długami - cz. II

Niemal od kolebki mieszkancy Ameryki nama­wiani sa do kupowa­nia ponad miare. Wielka armia nama­wiaczy otacza konsumentów w ka­zdym miejscu, w kazdej gazecie, pro­gramie telewizyjnym czy nawet w wagonie me­tra. Latwy kredyt sprawia, ze zycie ponad stan staje sie proste. I jak to sie konczy? Tylko w 2002 roku perso­nalne bankructwo oglosilo 1.5 milio­na Amerykanów.

Istnieje w zyciu wiele wazniej­szych rzeczy niz krysztalowo czyste opinie w sponsorowanych przez kre­dytodawców biurach kredytowych. Jezeli nie dajemy sobie rady ze splata kredytów nie glódzmy rodziny, nie organizujmy garazowych wyprze­dazy, nie przenosmy sie pod most. Rozwazmy mozliwosc ogloszenia osobistego bankructwa. Zrobili to w koncu ludzie bogatsi od nas, szefowie Enronu, Global Crossing, bohatero­wie wielu korporacyjnych skandali lat ostatnich. Czy tylko oni maja pra­wo korzystac z przepisów prawa stworzonego przeciez dla szarych, nie dajacych sobie rady konsumen­tów?

Pamietajmy, ze kredytodawcy spodziewaja sie, ze czesc otwiera­nych linii kredytowych nigdy nie bedzie splacona. Maja to wliczone w koszty prowadzenia dzialalnosci biznesowej. Ubezpieczaja sie od takich wy­darzen zawyzajac oprocentowa­nie udzielanych po­zy­czek. Wszyscy konsumenci przekazuja bankom ka­zdego miesiaca znaczne pieniadze jako ubezpieczenie na wypadek, gdy­by którys z nich, z róznych powodów zyciowych uznal, ze nie jest w stanie splacac wzietych pozyczek. Jest to cos w rodzaju zbiorowej odpowie­dzialnosci.

Ochrona upadlosciowa

Juz samo zlozenie do sadu wyma­ganych dokumentów dla rozpoczecia sprawy o orzeczenie osobistego ban­kructwa powstrzymuje wierzycieli od kontynuowania prób odzyskania pozyczonych pieniedzy. Zarówno ra­chunek bankowy jak i samochód oraz dom dluznika sa - chwilowo przy­najmniej - chronione przed wierzy­cie­lami. Konsumentowi oglaszajace­mu osobista upadlosc nie mozna rów­niez odciac gazu, pradu, telefonu - z po­wodu nieplacenia rachunków. Pra­cownicy biur rewin­dykacji dlugów przestaja do nas wreszcie dzwonic...

Uwaga:

Prawo upadlosciowe za­wiera dwa scena­riusze osobistego bankrutowania.

Pierwszy - opisany w paragrafie siódmym - polega na umorzeniu przez sad dlugów bankru­tujacego.

Drugi scenariusz - opisany w paragrafie trzynastym - realizo­wany jest wtedy gdy sad stwierdza wartosc dlugu, czesc umarza, a od po­zos­talego zabrania wierzycielom na­liczania odsetek. Dlug zostaje po­dzielony na raty, których wysokosc uza­lezniona jest od zarobków ban­krutujacego - trzeba go splacic w okresie trzech, albo pieciu lat.

Upadlosc z paragrafu siódmego

Najpierw zajmiemy sie bankruto­waniem z paragrafu siódmego, a pózniej przejdziemy do regul bankru­towania na podstawie paragrafu trzy­nastego.

Jakie dlugi sa umarzane, jezeli wy­rokiem sadu orzekajacym osobista upadlosc bankruta na podstawie pa­ragrafu siódmego?

Anulowane sa wszystkie dlugi, które powstaly dzieki otworzeniu li­nii kredytowych przez banki na pod­stawie analizy historii kredytowej konsumenta. Dlugi te nie zostaly zabezpieczone zadnym ze skladników majatku konsumenta - nazywane sa wiec unsecured debt. Przede wszy­stkim sa to dlugi na kartach kredyto­wych, oraz pozyczki - personal loans - udzielane przez banki na cele konsumpcyjne.

Podczas bankructwa umarzane sa równiez wszelkie niezaplacone rachunki za dostawe wody, gazu, prqdu; rachunki telefoniczne, za uslugi prawnicze i medyczne.

Jakich dlugów

nie anuluje sie?

Jezeli dla otwarcia linii kredyto­wej w banku dluznik zastawil czesc swojego majatku - takie zobo­wiazania nazywa sie secured debt - wtedy nawet bank­ructwo nie zwalnia go z podjetych zobowiazan. Naj­bolesniej skutki tej reguly prawa doswiadczaja posia­dacze drugiej pozyczki hipote­cznej wzietej na cele konsumpcyjne - tak zwanej home equity loan.

Reguly bankrutowania zazwyczaj pozwalaja zatrzymac bankrutowi dom - pod warunkiem regularnego splacania pozyczki hipotecznej - ale nie wtedy, gdy pod jego zastaw po­stanowil zaspokoic swoje zadze kon­sumpcyjne.

Wyrok orzekajacy o osobistym bankructwie nie zwalnia z koniecz­nosci splacania pozyczek wzietych na pokrywanie kosztów studiów (tyl­ko w wyjatkowych wypadkach, ze wzgledu na nadzwyczaj trudna sytu­acje dluznika sad moze je anulowac). Nie zwalnia równiez z koniecznosci regularnego oplacania alimentów.

Postepowanie upadlosciowe prze­prowadzane jest w sadach federal­nych. Jednak rzadza nim reguly zarówno federalnego jak i stanowego prawa. Zaleznie od miejsca osiedle­nia wynik postepowania moze byc rózny. Niektóre stany - na przyklad Floryda - traktuja bankrutów bar­dziej przyjaznie niz inne.

Dopóki nie zostanie ogloszony wyrok cala wlasnosc dluznika znaj­duje sie pod kuratela sadu. Sad wy­znacza zarzadce masy upadlosciowej ( bankruptcy trustee), którego zadaniem jest zaspokojenie roszczen wierzycieli srodkami pozyskanymi dzieki sprzedazy osobistego majatku dluznika. Jezeli bankrutujacy posia­da niewielki majatek, albo nie ma go w ogóle, dzialalnosc zarzadcy staje sie symboliczna.

Co moga,

a czego nie moga ode­brac

wierzyciele bankrutowi?

Decyzje o tym, czy wnioskowac o orzeczenie personalnego bankructwa z paragrafu siódmego, czy nie - osoba nie dajaca sobie rady z dlugami powinna podjac po dokladnym prze­analizowaniu, jaka czesc posiada­nego przez nia majatku zostanie uzyta dla zaspokojenia roszczen wierzycieli (ta czesc majatku okre­sla sie mianem nonexempt proper­ty), a jaka pozostanie jego wlasno­scia po wydaniu przez sad wyroku (czesc majatku pozostawiana bank­rutujacemu nazywa sie exempt pro­perty).

Exempt property

Prawo stanowe i federalne okres­la skladniki majatku, które nie moga zostac odebrane bankrutowi. Nie­które stany adoptuja prawo federal­ne, inne tworza wlasne ustawy, które zastepuja federalne, a inne pozosta­wiaja dluznikowi wybór ulg albo na podstawie prawa stanowego, albo federalnego.

Wiekszosc osobistych rzeczy dluznika takich jak: ubrania, meble, sprzet gospodarstwa domowego, ar­tykuly zywnosciowe nie moze zo­stac mu odebrana. Bankrutujacy ma prawo zatrzymac jeden, uzywany sa­mochód o niezbyt duzej wartosci, a takze najczesciej równiez dom.

Bankrutowi nie moga zostac ode­brane oszczednosci jakie zgroma­dzil w planach emerytalnych.

Nie mozna odebrac dluznikowi czynszowego mieszkania - ponie­waz nie nalezy przeciez do niego.

Nie mozna mu odebrac wzietego w leasing samochodu - poniewaz ten równiez do niego nie nalezy. Wlascicielem takiego samochodu jest bank, moze odebrac go w kazdej chwili, jezeli nie beda oplacane ko­lejne raty umowy leasingowej.

Jezeli dluznik mieszka w wynajmo­wanym mieszkaniu, jezdzi kilkulet­nim, uzywanym samochodem, poza ubraniem, sprzetem domowym, me­blami i tania bizuteria wlasciwie nie posiada nic wiecej - nie musi sie oba­wiac, ze cos z jego majatku zostanie mu odebrane.

Podczas bankrutowania nie mozna stracic majatku jezeli sie go nie posiada.

Nonexempt property

Podczas postepowania upadloscio­wego na pewno zostana odebrane dlu­znikowi takie rzeczy jak drugi samo­chód, drugi, albo wakacyjny dom, ak­cje i jednostki uczestnictwa w fundu­szach powierniczych - jezeli nie sa czescia planów emerytalnych.

cd. w nastepnym numerze

Artykul przedrukowano za zgoda

Polskiego Poradnika "Sukces"

Adres: 255 Park Lane; Douglastone, NY 11363

Unikaj naglego przyspieszania. Nagle przyspie­sza­nie i wciskanie pedalu gazu do "dechy" powoduje znacz­ne zuzycie paliwa.

Hamuj lagodnie.Przewiduj, kiedy bedzie trzeba sie zatrzymac i hamuj wczesniej, szczególnie jesli zbli­zasz sie do swiatel, które wlasnie zmienily sie na czerwone.

Unikaj dlugiej bezczynnosci. Ponowne zapalenie silnika zuzywa mniej paliwa, niz bezczynne stanie na zapalonym silniku przez 45 sekund. Unikaj zbyt dlu­giego rozgrzewania, zamiast tego jedz powoli, zanim silnik sie nie rozgrzeje.

Zwolnij. Mozesz zaoszczedzic paliwo i nie stracic wiele czasu. Jadac 65 mil na godzine zuzywasz 10-15% paliwa wiecej niz jadac 55 mil na godzine. Jesli bedziesz jechal z predkoscia 55 zamiast 65 mil na godzine dojazd do pracy zajmie ci zaledwie trzy minuty wiecej.

Jedz ze stala predkoscia.Na autostradzie jazda ze stala predkoscia jest znacznie lepszym rozwiazaniem, niz nagle przyspieszanie i zwalnianie. Natomiast w terenie górzystym lepiej dostosowac sie do ukladu terenu.

Otwórz okna. Poza miastem ciesz sie swiezym po­wietrzem. Otwarcie okna zmniejsza z cala pewnoscia zuzycie paliwa.

U¿ywaj air condition. Szybka jazda z otwartymi oknami powoduje zbyt duzy opór powietrza.

Zmniejsz wage samochodu.Pozbadz sie niepotrzebnych rzeczy z bagaznika.

Usun rzeczy, które powoduja opór. Usun bagaz­nik dachowy i urzadzenie do przewozenia nart, jesli nie jest ono potrzebne.

Utrzymuj auto w czystosci. Brudne auto ma mniejszy przeplyw niz czyste. Narosly jeden na drugim brud powoduje niepotrzebny dodatek wagi.

Uzywaj prawidlowego biegu. Jesli jezdzisz autem z automatyczna skrzynia biegów, uzywaj najwyzszego biegu. Jesli posiadasz auto z reczna skrzynia, zmien na wyzszy bieg, jak tylko zapali sie swiatelko kontrolne. Natomiast jesli zjezdzasz z góry, wrzuc nizszy bieg.

Zmien swiece zaplonowazgodnie z instrukcja obslugi samochodu i sprawdzaj silnik zawsze, gdy zauwazysz zwiekszenie zuzycia paliwa.

Napompuj opony.Sprawdzaj opony przynajmniej raz w miesiacu i utrzymuj cisnienie w nich na prawidlowym poziomie.

Wywaz kola. Nawet gdy wydaje ci sie, ze opony sa us­tawione prawidlowo, auto moze nie jechac prosto.

Zmien filtry. Zanieczyszczone filtry powietrza nie tylko zabieraja moc ale i paliwo. Chociaz nie maja one az tak wielkiego wplywu na zuzycie paliwa, zmien filtry oleju, paliwa i przekladni gdy tylko jest to potrzebne.

Uzywaj prawidlowej benzyny. Uzywanie regularnej benzyny przy silniku, który wymaga premium po­woduje niszczenie silnika oraz zmniejszenie ekonomii.

Wybierz samochód z napedem na dwa kola. Nie uzywaj samochodów z napedem na cztery kola, chyba, ze jest to niezbedne.

Znajdz najtansza stacje benzynowa w poblizu twojego domu.

Sprawdz ruch na drodze, zanim wyjedziesz. Bardzo duzy korek moze oznaczac, ze bedziesz jechac z predkoscia 0 mil na godzine. Co z pewnoscia nie po­moze, a wrecz zwiekszy zuzycie paliwa.

Zlóz aplikacje na karte, dzieki której bedziesz mógl zarabiac punkty i otrzymywac darmowa benzyne. Korzystaj z kazdej obnizki.

Dokonaj wszystkich niezbednych napraw. Nie czekaj z naprawa zepsutej czesci do ostatniej chwili. Kazda zepsuta rzecz zwieksza zuzycie paliwa.

Nie licz na cud.Specjalne oleje, dodatki, które poprawia ekonomie silnika? Nie wierz w bajki. Wiekszosc produktów nie dziala tak, jak to bylo obiecywane, wiele z nich nie dziala w ogóle.

Porady opracowane zostaly na podstawie materialów

Opublikowanych w internetowym serwisie www.msn.com